fbpx

ORANIA VEILIGHEIDSKOMITEE 1991 – 2014.

ORANIA VEILIGHEIDSKOMITEE 1991 – 2014.
‘n Gemeenskap sorg vir homself.

dr. Manie Opperman

Inleiding.

Vanaf sy stigting was Orania ‘n bron vir studente en joernaliste van ‘n wye verskeidenheid dissiplines o.a. ekonomie, antropologie, sielkunde, opvoedkunde en dorpsontwikkeling. Orania se gemeenskapsveiligheidstrukture was egter nog nooit ‘n onderwerp op sigself vir ‘n studieprojek nie. Dit word algemeen aanvaar dat Orania ‘n besondere veilige dorp is om in te vestig. Betekenisvol is dat in ‘n groep van 50 aansoekers vir verblyfreg in 2007 hulle ervaring van misdaad, soos op die verblyfregvorms aangedui, die volgende was:

Geen 26
Gewapende roof 9
Kaping 5
Huisbraak 4
Aanranding 3
Intimidasie 2
Geskiet 1
Totaal 24 (48%) was slagoffers van misdaad.

Tot ons verhuising na Orania in 2000 was ek vir 7 jaar bevelvoerder van ‘n grenskommando verantwoordelik vir die distrikte Bedford, Adelaide en Fort Beaufort in die Oos Kaap. Die “struggle” jare met die bloedvergieting en vernietiging deur terrorisme en onrus was voorlopig verby. Transformasie was egter die woord van die dag in die gebied soos elders. Die skrif was aan die muur vir wittes in die algemeen en Afrikaans in die besonder. Ek was 60 jaar oud en kon aftree. Na ‘n besoek aan Orania was die besluit om hier te vestig in 2001 maklik. Ek het aansoek gedoen vir ‘n oorplasing na Hopetown Kommando waar ek op sterkte was tot 2007 met die demobilisasie van die eenheid.

Ontwikkeling van ‘n sosiale struktuur is dikwels nie reglynig nie maar vertoon spronge van vinnige verandering en langer tydperke van konsolidasie. Orania gemeenskapsontwikkeling vertoon hierdie tendens en gevolglik ook die veiligheidstrukture. Daar word 3 tydperke onderskei nl. 1991 – 1994, 1995 – 1999, 2000 – 2014. Na 2014 speel Orania Veiligheidsdienste (OVD) , ‘n sekuriteitsmaatskappy, toenemend ‘n dinamiese rol en verdien dit ‘n bespreking op sigself.

Bronne vir rekonstruksie van Orania se gemeenskapsveiligheid was onderhoude met inwoners vir die vroeëre tydperke, notules van Orania Bestuursdienste (OBD) en Vluytjeskraal Aandeleblok (VAB) raadsvergaderings. Geskrewe materiaal nl. verslae, rapporte, waarderings, planne, opdragte vir die latere tydperke is beskikbaar.

1991 – 1994

Vestiging van ‘n gemeenskap vind plaas. Francois Botes het as jong prokureur met sy gesin eerste inwoners gewees. “Ons het gevoel asof ons afskeid van Suid Afrika geneem het en in ons eie Volkstaat was. Die haarkapster op Hopetown het geweier om my vrou se hare te doen omdat sy van Orania was. Ons was min en baie bekommerd oor die naderende verkiesing van 1994. Ons het nagpatrollies met oorgehaalde gewere gedoen. Een aand het ‘n patrollielid ‘n sarsie skote afgevuur tot groot konsternasie van almal. Kriminaliteit was laag. Inwoners het oor en weer gekuier en almal het mekaar geken.”

Coraine Oosthuizen het as jong dogter in 1992 saam met haar ouers op Orania gevestig.
“ Vir ons was dit ‘n idilliese bestaan met vryheid om te beweeg dag en nag sonder vrees. Ek was onbewus van veiligheidsoptredes.”

Renus Steyn was OBD se eerste dorpsbestuurder.
“Ek het altyd ‘n wete van die belangrikheid van veiligheid gehad. Vir die 1994 verkiesing was die swembad ‘n veilige versamelpunt indien onttrek moes word. Daar was ‘n slinger alarm. Kleingeluk het ‘n afsonderlike veiligheidskomitee gehad. By Pêrellaan uitgang was ‘n sandsak fort. Daar was ook stellings op die serwituutpad. Die organisasie was goed. Na die verkiesing het die vrese vervaag.”

Dit is duidelik dat met die drama van vestiging, publisiteit en dorp bewoonbaar maak, veiligheid vir eers agterweë gebly het. Trouens Hopetown Kommando het die platteland beheer en die SAPD was Orania goedgesind. Veiligheid sorg egter vir homself en in Augustus 1992 op ‘n OBD raadsvergadering is ‘n kommitee vir sekuriteit bestaande uit R. Steyn, B. Raubenheimer en dr. S. Nel aangestel. Reeds is daar diefstal gerapporteer nl. brandstof uit Gawie Nel se vragmotor. Kinders wat motor bestuur was ‘n bekommernis. Boetes is gehef vir bestuur sonder ‘n lisensie. Op 8 Oktober 1992 word Vluytjeskraal Aandeleblok Beperk gestig en die Veiligheidskomitee word versoek om te beplan vir die stigting van ‘n sekuriteitmaatskappy. Besluite waaraan nie uitvoering gegee is nie.

Sifting van nuwe inwoners vir ongewenste elemente begin in Februarie 1993 met ‘n keuringsproses. Die vrae oor persoonlike gegewens en ander vrae toon ooreenkoms met huidige “verblyfreg” aansoeke se vrae. Die dorpsbestuurder doen die keuring en lê ‘n aanbeveling voor aan die raad. In Januarie 1994 word besluit om die hek by Pêrellaan ingang te sluit van 20:00 nm. Hierdie was die eerste poging om toegangsbeheer toe te pas en was waarskynlik nie volhoubaar nie. Die probleem van toegangbeheer sou in die jare vorentoe gereeld na vore kom. In hierdie vroeë stadium het Orania se gemeenskap begin om verantwoordelikheid vir sy eie veiligheid te neem.

1995 – 1999

Kobus van der Merwe. Inwoner vanaf 1995 en Dorpsbestuurder. “Veiligheid na 1994 was op ‘n adhoc grondslag bestuur. Strukture is geskep maar nie met dringendheid uitgevoer nie. Daar was nie ‘n bedreiging nie.”

Die veiligheidsheining tussen Kleingeluk en die Nywerheidsgebied word afgebreek en die materiaal word gebruik om ‘n gedeelte van die Nywerheidsgebied te omhein.

In Augustus 1995 besoek President Mandela Mev Betsie Verwoerd. Dit was veiligheidsgewys ‘n hoogtepunt. Lukas Taljaard, lid van die Dorpsraad vertel dat Orania self die sekuriteit hanteer het in samewerking met Mandela se sekuriteitspan. Renus Steyn moes met die SAPD op Hopetown koördineer. Hy het hulle gerus gestel dat Oraniërs nie vir Mandela ‘n gevaar inhou nie.

In September 1995 word deur VAB ondersoek na die stand van Orania se veiligheid gedoen. Die raad is van mening dat daar geen veiligheidsbedreiging vir die gemeenskap is nie. Sake soos padverkeersreëls en brandbestryding kry aandag. Na ‘n groot brand by Orania Motors in November 1995 is besluit om brandbestryding en noodhulpspanne op die been te bring.

In hierdie tydperk is daar nie duidelikheid oor die wetgewende, uitvoerende en regsprekende funksies van die Raad nie. Die vermoë van die Dorpsraad om besluite t.o.v. wet en orde en veiligheid uit te voer het soms te kort geskiet. Byvoorbeeld in November 1996 rapporteer Lukas Taljaard dat ‘n reaksiemag in wording is. In Januarie 1998 sê Gys Olivier dat hy besig is met ‘n reaksiepeloton wat nie op militêre optrede gebaseer is nie.

Nogtans was die Raad deurgaans bewus van die nodigheid vir veiligheidstrukture. Daar word in Maart 1998 ‘n veiligheidskomitee (forum) gestig met lede G. Olivier, A.P. du Plessis, Dr, J. Strydom, A. Naude, L. Taljaard, H.P. Steyn, C van der Merwe en T.F van der Merwe.
G. Olivier sou ook nooddienste en wet en orde behartig. Reserviste sou ook gebruik word. Laasgenoemde het eers in 2002 gerealiseer.

Sake waaraan aandag gegee is, sonder uitvoering, is ondermeer die oprigting van ‘n skietbaan wat telkens in notules voorgestel is. Toegangsbeheer verskyn gereeld op die sakelyste sonder ‘n oplossing. Die verwagting van instroming van vlugtelinge uit ander dele van Suid Afrika kom sporadies voor. In 1998 is Andreas du Plessis en Renus Steyn aangestel om die aangeleentheid te ondersoek. ‘n Perseel moes gevind word vir ‘n tentedorp met basiese geriewe. Voedsel, klere en toerusting moes versamel word.

‘n Kwessie wat in hierdie tydperk begin kop uitsteek is die verhouding van die dorpsraad met ** *******. Laasgenoemde is deur Renus Steyn en Kobus van der Merwe gespreek i.v.b. met uitlatings van ******* oor die Dorpsraad en leiersfigure. Die saak is onderling geskik. Die kwesbaarheid van Orania t.o.v. ‘n Eskom onderbreking is ‘n konstante bekommernis maar ook nie opgelos nie. Daar was verskeie voorstelle om die waghuisie na Kleingeluk te benut o.a. as opskamer of oornagfasiliteite, maar weer was daar nie uitvoering nie.

In die aanloop tot 2000 het die gemeenskap se getalle tot ongeveer 400 gestyg. Keuring het gereeld plaasgevind. Op 28 Januarie 1999 is verblyfreg aan 6 persone toegestaan en 4 geweier. Op 29 Maart 1999 is 10 persone toegelaat en 2 geweier. Redes vir weiering is nie bekend nie. Daar bestaan ‘n los veiligheidstruktuur met die draai van die eeu wat beplanning doen volgens geleenthede.

2000 – 2014

Na die bevel in die Hooggeregshof in 2000 dat nog besluit moet word oor Orania se grondwetlike posisie (steeds onafgehandel) ondervind Orania ‘n tydperk van groei op elke terrein van gemeenskapslewe insluitende veiligheid. ‘n Weerspieëling hiervan is ‘n aanhaling uit die Veiligheidskomitee Notule 1/2002: “Voorsitter heet almal welkom. Het onlangs as voorsitter by mnr. Paul Coetzer oorgeneem. Wil graag nuwe strukture vestig. Daar behoort ‘n verskil tussen Veiligheid en Wet en Orde te wees wat betref hul funksies. Die volgende strukture behoort in plek gebring te word. Rampsbestuur, Nooddienste, sekerheid en Wet en Orde.”

Komende uit ‘n omgewing met relatief hoë veiligheidsaktiwiteite het ek na ons aankoms in Orania in 2001 gou by die plaaslike veiligheidstruktuur ingeskakel. Paul Coetzer, ‘n Dorpsraadslid was voorsitter en Doep du Plessis sekretaris. My eerste vergadering was in die gemeenskapsaal se sysaal. Daar was goeie opkoms. Patrollie beplanning is gedoen. Ek sou saam met die Van der Merwe broers, Barend en Lukas patrolleer. Tydens my eerste patrollie met Lukas en Barend afsonderlik, met hulle eie motors, het ons elke keer in slote vasgeval en moes uitgehelp word. Verblywend was dat daar ‘n jaar vantevore reeds besluit is deur die Raad dat die Tegniese kantoor, by die poskantoor, sou dien as opskamer. Daar is ook ‘n besluit van die Aandeelhouersvergadering dat R10,00 per maand per huishouding as veiligheidsheffing ingestel sou word. Daar was nie ‘n begroting vir veiligheid nie. Veiligheidskomiteelede is deur Aandeelhouers aangestel. Daar was ‘n positiewe dinamiek in die gemeenskap wat ook in die veiligheidstuktuur weerspieël is. In 2003 het ek lid van die Dorpsraad geword met portefeulje wat Veiligheid ingesluit het.

Hester van Zyl (Boshoff) is in 2002 tot die Raad verkies en het die portefeulje Wet en orde gekry. Sy was voorheen ‘n SAW offisier met die rang van Lt. Kol. Sy was in bevel van Orania se reserviste groep. Hulle het opleiding gekry. Daar was ‘n voorstel op die Raad dat die reserviste asook veiligheidspatrollielede vir hulle dienste vergoed moes word maar is nie uitgevoer nie.

Die reserviste was aktief en het gehelp met arrestasies. Die volgende is ‘n inskrywing van 6/8/2003 in die insident logboek: “Inligting dui op gereelde inbraak by Eureka. Inbraak word slim gedoen sodat Gys Olivier dit nie opmerk nie maar baie voorraad wat weg is. Voorlê deur reserviste. Gys Olivier in winkel met kamera. Hester van Zyl stel plan op. Gys Olivier volg nie plan nie. Skelms daag op maar vlug toe Gys hulp ontbied. Gys bel nie Hester nie.”
‘n Opname het getoon dat ongeveer 35 Oraniërs oud SAW lede was van wie 15 gewillig was om na Hopetown Kommando oorgeplaas te word. Die einde van die Kommandostelsel was egter in sig. Alhoewel die Kommando nog patrollies gedoen het was daar nie meer fondse vir opleiding en nuwe lede nie. Die gesamentlike vergadering (GOKOK) met die SAP het by die Kommandohoofkwartier plaasgevind. Hierdie vergaderings het na die Kommando se ontbinding in 2007 by die Hopetownpolisiestasie voortgegaan met ander name nl. “Joint Police Station” en “Cluster” vergaderings waar die misdaad situasie in die gebied bespreek is. Orania is as deel van die SAPD se gemeenskapspolisiestruktuur beskou.

Orania se gemeenskapsveiligheid het goeie verhoudings met SAPD in Hopetown gehad. Kaptein van Onselen, die bevelvoerder en inspekteur du Bruin het ons veiligheidsvergaderings bygewoon. Kaptein van Onselen het by verskeie kere gewaarsku teen ‘n gevoel van oorgerustheid by Oraniërs. Die gemeenskap van 480 in 2003 het die potensiaal van ekonomiese welvaart getoon. Dit sou die gemeenskap aantreklik maak vir misdaad sindikate.

‘n Insident wat simbolies geword het van Orania se lae misdaad was Johan de Villiers se optrede. Hy het mielies te koop aangebied deur die mielies op die sypaadjie in Diamantweg uit te stal met net ‘n blik vir betaling. Die vertroue het net nie beskaam nie. Daar was geld in die blik.

Die insident register van 2003 tot 2012 toon ‘n ander prentjie. Daar is 228 insidente veral krimineel aangeteken. Diefstal, aanrandings, vandalisme o.a. het voorgekom alhoewel meestal minder ernstig. Dit sluit sake uit wat sommige Oraniërs direk by die SAPD in Hopetown aanhangend gemaak het. Soms meld Oraniërs nie sake by die Dorpsraad aan nie.

Wynand Boshoff rapporteer op 27 Maart 2003 dat iemand besig is om sy koeie uit te melk. Op 10 Februarie 2006 rapporteer Andre Steyl dat ‘n vrou se handsak by Ora Supermark gesteel is. Donkiekarmense was verdag. Hulle jaag weg. Vind handsak by hulle m.b.v. Bennie Wessels van Wanda SAPD.

Insident log inskrywing op 12/4/2003. SAPD eenheid. Nygala met LtKol Greyling, Inspekteur de Bruin, Inspekteur Strong (10 man). Inspekteer wapens en ammunisie in Elim. Seun van *** ************** met ammunisie maar nie lisensie. Moet verklaring in Hopetown gaan aflê. Verskyn later in hof. Sommige sake het ‘n bonatuurlike konteks gehad. Op 26 Maart 2006
kla *****  ***: Sy het vanoggend 2 telefoon oproepe gehad 01:00. ‘n Vrouestem het in Engels gesê: “Hierdie is ‘n demoniese telefoon en dit gaan vernietig word”.

In 2003 het die Veiligheidskomitee begin met beplanning om veiligheidsoptredes volhoubaar te bestuur, asook jaarliks te hersien. Dit het ingesluit:

1. ‘n Organigram vir bevel en beheer, vanaf die Dorpsraad na Wet en Orde,
Veiligheidskomitee, Reserviste, Rampbestuur en Kommando.

2. ‘n Veiligheidsplan vir die gemeenskap verdeel Orania is in drie sektore elk met ‘n sektorleier. Drie vlakke van paraatheid is beplan nl. Groen: normaal. SAP samewerking,
opleiding, roetine patrollies, valhekke, sporadies inligting insameling. Oranje: berei voor vir optrede, Rooi: Optrede. Stig GOS met SAP, patrollies vir waarneming en rapportering asook toegangsbeheer. Die plan het met aanpassing dieselfde gebly tot 2012.

3. Reaksiemag. ‘n Mobiele goedtoegeruste en opgeleide reaksiemag van mans en vrouens
(ten minste 10) is noodsaaklik vir ‘n gemeenskap in Orania se posisie. Reaksietyd van
SAPD Hopetown is in ideale omstandighede 20 minute. Oraniërs moet in geval van
gewapende roof of ander krisis self klaarkom. ‘n Bedreiging moet op die minste gelyk
ontmoet word. Die Dorpsraad se begroting kon in die vroeë 2000’s die koste van ‘n
sekuriteitsmaatskappy met ‘n reaksie vermoë nie bekostig nie. Veiligheidslede was almal
vrywilligers terwyl die Dorpsraad gehelp het met logistiek en administrasie. Dit is dus
eers in 2007 dat ‘n reaksiemag, saamgestel uit vrywilligers wat op The Farm opleiding
ondergaan het, tot stand gekom het. Daar was 30 lede oor ‘n tydperk van 8 jaar wat basiese vlak wapenopleiding ondergaan of gehad het en tien waarvan ‘n vrou tot Besigheidsklas soos voorgeskryf vir sekuriteitmaatskappye gevorder het. Ons het onsself op risiko geplaas om die gemeenskap te beveilig. ‘n Lewe mag net geneem word om ‘n lewe te red. Dit is al beskerming in die regstelsel wat ons geniet het. Beserings en ander verlieste was vir ons eie rekening. Die groep was volhoubaar en het vir ‘n geruime tyd bly voortbestaan selfs nadat OraniaVeiligheidsdienste, ‘n sekuriteitsmaatskappy, gestig is. Wynand Coetzer, instrukteur van The Farm het ‘n holistiese benadering tot opleiding en het die rol van konteks in gevaar-
situasies beklemtoon.

4. ‘n Nood en Ramp gebeurlikheidsplan is in 2004 opgestel gebaseer op riglyne verskaf deur De Aar Distrik Munisipalitiet se rampbestuur riglyne. Hiervolgens sou ‘n GOS saam met SAPD in die ou hospitaal gebou gestig word. Natuurrampe, brande, aanvalle, noodhulp kon hiervolgens hanteer word. Taking van verantwoordelike personeel is gedoen. Dorpsraad se administrasie en tegniese personeel het ‘n belangrike rol gespeel. Fasette van die plan is gereeld in die praktyk getoets veral brandbestryding. ‘n Opgeleide brandspan met voldoende toerusting moes verskeie brande hanteer.

In 2007 is Piet du Toit se huis uitgebrand. In 2008 Gawie Nel se buitegeboue in ‘n brand totaal verwoes. Gasbottel het ontplof en ‘n skerf het een van die helpers in die arm getref. Die grootste brand was waarskynlik die Vaatjie kuierplek in die nag van 23 Augustus 2010. Die vuur was erg en het na aangrensende store versprei waar Willie Botha groot skade gely het aan toerusting. Die Dorpsraad se vragmotor met ‘n 5000 L watertenk kon die vuur stuit. Hierdie brande en ander het brandgevaar as een van die grootste risiko’s in Orania uitgewys.

In Januarie 2013 is die Ramp Bestuurgebeurlikheids beplanning gebruik om Orania se valhekke vir 2 weke snags te beman. ‘n Sindikaat het 4 voertuie kort na mekaar gesteel. Ongeveer 150 inwoners het in skofte die valhekke beman. ‘n Belangrike deel van Rampbestuur is die gebruik van ‘n sirene wat elke eerste Maandag van ‘n Maand om 1200 gelui word. Daarna volg ‘n veiligheidsmededeling oor Radio Orania. Indien die sirene op enige ander tyd gehoor word dui dit op ‘n krisis. Inwoners luister dan oor Radio Orania vir inligting oor watter optrede van inwoners verlang word. Elke Maandag nadat die sirene gelui het vind ‘n operasionele beplannings vergadering plaas waar verslag oor veiligheidsaktiwiteite gedoen word. Die sirene is een keer gebruik om ‘n kind, wat weggeraak het na ‘n kinderpartytjie, op te spoor. Soek spanne van inwoners het sektore in Orania gefynkam en die kind is aangetref aan die slaap onder ‘n boom. Hy het ‘n pak lekkergoed by hom gehad. ‘n Soortgelyke waarskuwingssisteem met ‘n sirene word in Holland beoefen. Toevallig ook op die eerste Maandag van die maand. Inligting is essensieel vir taktiese en strategiese beplanning. Bronne is SAPD Hopetown, Transvaal Landbou Unie, koerante, internet en inwoners. Beriggewers wat informasie verskaf, wat sou lei tot die arrestasie en skuldbevinding van misdadigers kon uit Dorpraadsfondse beloon word.

In hierdie tydperk was Wet en Orde en Veiligheid deel van een portefeulje in die direksie. Die beleid vir dissiplinêre optredes het voorsiening gemaak vir verskillende stappe afhangende van die oortreding. Geringe oortredings oa verkeersoortredings kon sektorleiers ‘n gesprek met oortreder voer. Die Dorpbestuurder Kobus van der Merwe saam met die direkteur van Veiligheid kon ook ‘n gesprek voer met ‘n oortreder. ‘n Dissiplinêre komitee moes verdere optredes oa uitsetting aanbeveel. Dit is vir bevestiging na die Dorpsraad verwys. Aanvanklik het ek as voorsitter van die Veiligheidskomitee ook sittings gehad op dissiplinêre komitee. Dit is later verander. Daar kan teen die uitslag van die dissiplinêre verhoor geappelleer word.

In Mei 2005 rapporteer Anna Boshoff dat Dr. Verwoerd se beeld vanaf die beeldekoppie verwyder is en by die Volkskool staan. By die koppie was ‘n mislukte poging om spore dood te vee. Spore van ‘n klein bakkie en skoenspore kon herken word. ‘n Paar uur soektog in Orania deur Johan Ferreira en Johan de Villiers het 3 jongmans met ‘n klein Datsun opgelewer. Die bakkie spoor en skoenspore op die koppie was die verdagtes s’n. Hulle het skuld erken en moes R1000.00 boete elk betaal. Dit sou gebruik word vir die beeldetuin ontwikkeling.

Sommige klagtes was op die terrein van die maatskaplike werkster ****** **** **********. In April 2005 kla ****** ***** dat kinders 65 ruite van die ou skoolgebou in Kleingeluk gebreek het. Ondersoek vind 2 dogters 14 jaar en en 12 jaar oud saam met ‘n seun 10 jaar oud. Die ouers het ingestem om die skade reg te stel. Dagga gebruik en handel het verskeie kere gelei tot SAPD klopjagte met Veiligheidskomitee se samewerking. In 2011 het ‘n klopjag, georganiseer deur Johan Swanepoel, gemeenskapsinspekteur, gelei tot die arrestasie van ‘n Oraniër oor die besit van ‘n daggaplantjie.

Veiligheidskomitee vergaderings het maandeliks plaasgevind. ‘n Verslag van voorvalle en optredes is aan die Dorpsraad voorgelê. Die verslae weerspieël die veiligheidssituasie verslag van Veiligheidkomitee 25 November 2005.

Bogenoemde voorvalle verdien toeligting.
Die inbraak by Ora Supermark was gedoen deur 4 “koningskinders”. ‘n Onsuksesvolle rehabilitasie poging van ‘n kerkgroep om probleemkinders van elders in Orania te laat oplei.

Okasa het Radio 100 gesluit nadat ***** ****** leier van die ******* groep ‘n klagte ingedien het dat die Radiostasie onwettig uitsaai. ****** was ‘n ex – werker van die Dorpsraad. Hy is weens wangedrag ontslaan. Die inspeksie van Psira (Reguleerder van sekuriteitmaatskappye) was ook agv ‘n klagte dat die Veiligheidskomitee mense vergoed vir patrollies. Johan Ellis, die inspekteur, was egter baie vriendelik en het verduidelik hoe ons wel deel van Psira kan word. Hy het ons ‘n ’inhouse” sekuriteit genoem.
**** ******* se aksies teen suster **** **** en ** ***** het gespruit uit sy assosiasie met die ‘******groep”. Ek het reeds ‘n lastersaak teen ****** handig gemaak wat hy verloor het met groot koste vir hom. ****** ******* was ‘n goeie spreker en het ‘n aantal ondersteuners in Orania gehad asook ‘n koerantjoernalis. Pieter Grobbelaar het ‘n saak in die Hooggeregshof teen hom geneem oor lasterlike bewerings teen Orania Dorpsbestuur en ander leiers. Hy moes sy eiendom verkoop en het geimmigreer.

Vyf jaar later het die Veiligheidsprentjie verander. Orania se inwonerstal was 700 inwoners.

Verslag Veiligheidskomitee:

In Mei 2010 is die beheerkamer verskuif na ‘n kantoor naby Radio Orania se ateljee. Hand Radiokommunikasie vir Veiligheid word beplan.

Die verslag van Julie 2010 toon dat die valhekke weens Xenophobiese dreigemente landswyd vir die tydperk 11 – 14 Julie snags vanaf middernag tot 0400 beman is. Daar was patrollies en Elim manne het observasie poste beman. ‘n Presensielys van 30 November 2010 toon dat 53 Oraniërs deegeneem het aan Veiligheidsakiwiteite. Verslag van 16 November 2010 meld dat kwotasies vir TV kameras by Orania se ingange aangevra is. ‘n Voorstel van die Raad, 2 jaar gelede, dat elke Oraniër 1 uur per maand gemeenskapsdiens moet doen moet uitgevoer word. Handradiostelle vir veiligheid en tegniese personeel verhoog reaksievermoë. Elke oggend 0700 word radiotoets gedoen. Johan Swanepoel word aangestel as gemeenskapsinspekteur.

Met die aandeelhouersvergadering in 2011 kondig Frans de Klerk, uitvoerende amptenaar van VAB, aan dat Orania Veiligheidsdienste (Edms) Bpk (OVD) ‘n filiaal van VAB gestig is. Die struktuur van VAB verander ook na departemente met hoofde in die plek van direkteure met portefeuljes. Die direkteure sou voortaan beleidmakend wees en nie meer uitvoerend nie. Kobus van der Merwe word hoof van Veiligheid en Regspraak.
Christo Conradie word aangestel as deeltydse gemeenskapsinspekteur. OVD registreer in 2012 by Psira. Daar is 4 direkteure en 6 ander lede. Ons moet almal voorgeskrewe opleiding ondergaan. Dit word verskaf deur Quest Sekuriteit van Hermanus. Dit is afstandonderrig maar die eksamen word deur ‘n Quest amptenaar in Orania afgeneem. Vedere opleiding vind plaas in Hermanus by Quest se sentrum. Vorige opleiding op The Farm word erken vir reaksiemag doeleindes. Die eise van veiligheid het nou sodanig toegeneem dat die gemeenskapsveiligheidstruktuur, wat tot dusver voldoende was, dit nie verder wettig kon hanteer nie. Veral skerppunt aksies benodig gespesialiseerde opleiding en uitrusting insluitende wapens. Gemeenskaps betrokkenheid in ‘n buurwag opset sou steeds belangrik wees as ondersteunend tot OVD wat eerstelynbeskerming vir Orania se inwoners en eiendom moet gee. Voltydse amptenare sou voortaan Orania se veiligheid bestuur. (Fig. 3)
OVD verslag van 27 Julie 2013 toon verdere versterking van die dorp se veiligheidstruktuur deur ‘n PTZ koepelveiligheidskamera by Pêrellaan ingang asook die aankoop van ‘n Kenwood TKR 750 herlaaier vir die doeltreffende funksionering van OVD se twee rigtingradio’s. ‘n Noodfoon sal deur die reaksiemagleier gehou word, na kantoor ure, vir hulp aan die inwoners snags.

Orania se veiligheidskomitee funksioneer binne die SAPD se gemeenskapspolisiërings raamwerk. Dit verskaf mannekrag vir funksies soos waarneming en rapportering, valhekbemanning en patrollering.

Die beheerkamer is verskuif na die ou dorpskantoor met ‘n ontvangslokaal, kluis en administratiewe vertrek vir kaart en dokumentasie. Die opening vind plaas op 30 September 2014 (Fig 3). Hester van Zyl, administratiewe beampte, is in bevel van die beheerkamer. Haar pligte is velerlei en sluit o.a. in notulering van vergaderings in samewerking met die veiligheidshoof, opdatering van veiligheidswaardering en operasionele planne oa Orania se Veiligheidsplan, rampbestuurplan, ergste scenarionplan, betogingsplan, patrollie- en bystandrooster, opleidingsplan, uitrusting bestellings en aankope. Bogenoemde beplanning is voorgelê aan OVD en VAB direksies vir goedkeuring.

Na 23 jaar het daar ‘n veiligheidstruktuur met voldoende befondsing vir Orania ontwikkel wat, in samewerking met ander veiligheidsinstansies, instaat sal wees om ‘n groeiende bedreiging vir ons dorp en streek die hoof te bied. My dank aan vele Oraniërs wat opgeoffer het om ons gemeenskap te beveilig. Tenspyte van dreigemente van diegene wat ons ideale vyandig gesind is het die Here ons bewaar.

ONS GELOOF MAAK ONS STERK

Dr Manie Opperman

Hoe gaan die beoogde grondonteiening sonder vergoeding Orania raak?

Die vraag is op almal se lippe en word dikwels gevra deur voornemende inwoners van Orania.

Daar is geen klinkklare antwoord daarop nie, want in Afrika is daar geen sekerhede nie, en die regerings sê die een ding en doen die ander, sê verskillende dinge vir verskillende gehore en verander ook dikwels van planne. Daar bestaan ook nog geen wet oor die beoogde grondonteienings sonder vergoeding nie en dit word alles nog deur die komitee bespreek, wat wel in Maart aanbevelings sal maak.

Wat ons weet, en wat dikwels genoeg deur die ANC bevestig is, is dat dit voortgaan. Die hoe en wanneer weet nog niemand nie. Tans het die regering egter nie die nodige 2/3 meerderheid nie, en die ANC en die EFF se planne vir onteiening sonder vergoeding is te uiteenlopend dat hulle vir dieselfde wetsontwerp sal stem. Ons kan ook aanvaar dat die stemming eers na die verkiesing van Mei 2019 sal wees, maar dat die onderwerp sterk gebruik sal word om kiesers te mobiliseer. Indien die EFF goed vaar, kan dit die ANC verder oortuig om ʼn meer radikale koers in te slaan. Indien die ANC goed vaar en sy posisie beveilig is, gaan hulle waarskynlik georden voortgaan met die proses. Anders as die EFF, wat net vir die radikale swartmense praat, moet die ANC as regeringsparty die balanseertoertjie doen tussen sy eie uiteenlopende ondersteuners, wat radikales en armes sowel as gematigdes en middelklas bevat, en die buitelandse beleggers wat hulle nodig het vir ekonomiese groei en werkskepping. Anders as wat dit met eks-president Jacob Zuma die geval was, blyk dit tog asof President Ramaphosa die dilemma begryp. In sy onlangse staatsrede het hy weer bevestig dat die grondwetwysiging om onteienings sonder vergoeding moontlik te maak voortgaan, maar die aanduidings is dat ten minste op mediumtermyn geen Zimbabwe-styl plaasoornames beplan word nie. Maak geen fout nie, die beginsel dat grond sonder vergoeding gevat kan word, en die implisiete boodskap dat wit, hoofsaaklik Afrikaner boere nie welkom is nie en soos vreemdelinge sonder regte hanteer word, is ingrypend. Die burgeroorlogscenario waar skares soos in Zimbabwe eenvoudig eienaars van die grond verdryf en die regering dit aanmoedig blyk egter nie nou te gebeur nie. Dit is die doelwit van die EFF, maar blykbaar nie van die regering nie.

Tussen die slegste moontlike scenario van die EFF-grondbesettings en die beste scenario van geen verandering nie is die waarskynlikste een ʼn stap-vir-stap onteiening deur die ANC-regering: eers word staatsgrond opgedeel, dan grond naby die stede waar plakkers reeds op bly, dan sekere plase van spekulante, afwesige eienaars of buitelanders, dan grond in dele wat hoë waarde het en maklik intensief benut kan word sonder te veel inset van kapitaal en tegnologie, soos in Natal en Noord- en Oos-Transvaal. As daar groot getalle swart werkers op die grond bly en die narratief van die “koloniale eienaarspatroon” geld, sal sulke plase ook vir onteiening geoormerk kan word.

Wat Orania betref is daar, anders as ʼn sekere histerie op sosiale media en dreigemente deur enkele swart heethoofde, geen aanduiding dat ons spesifiek geteiken word nie, of dat, soos sommige vrees, die wet spesifiek gemaak is om ʼn rede te vind om “Orania te vat”.

Hier is die redes hoekom ons met redelike sekerheid glo dat die beoogde onteienings Orania nie sal betref nie:

  • Ligging: Orania is in die Karoo geleë, ʼn streek wat yl bevolk is en verder ontvolk. Die demografiese druk van die sentrums en die vrugbare dele bestaan nie hier nie. Hier is geen swart gemeenskappe met historiese aanspraak op grond nie en ook nie die radikale politiek van die sentrums nie.
  • Ver van stede af. As ʼn mens kyk na die onwettige grondbesettings die afgelope tyd, is dit alles naby stede. Alhoewel die narratief van die selfstandige swart kleinboer dikwels deur die ANC bemoei word, is daar baie min wat die opsie wil opneem. Eintlik gaan dit hier oor plakkers wat wettig op die grond naby die dorpe en stede wil bly en dalk ʼn paar hoenders en bokke wil aanhou.
  • Landboupotensiaal beperk. Daar is ʼn goeie rede hoekom swartmense nooit in die Karoo gevestig het nie: hier kan jy nóg met beeste (behalwe as jy voer) nóg met gewasse (sonder besproeiing) boer. Dit is die land vir ekstensiewe skaapboerdery, iets wat net Afrikanerboere en die Griekwastamme beoefen het. Die meer onlangse besproeiingsboerdery langs die Oranjerivier is tegnologies en kapitaalgewys uitdagend en nie geskik vir beginnerboere nie. Die boerderyeenhede in Orania is ook redelik klein en word intensief benut. Die argument van groot, onbenutte of onderbenutte grond geld nie hier nie.
  • Orania se grond word alles deur die eienaars self bewerk, met hier en daar Afrikaner-werkers. Dit is ook hoogs gemeganiseerd. Die situasie met die gehate “koloniale opset” met die wit baas en die swart werkers is nie hier van toepassing nie en ook nie die druk dat die werkers ʼn stuk van die grond wat hulle bewerk, moet besit vir bestaansboerdery.
  • ʼn Gevestigde en weerbare gemeenskap. Daar is ʼn wesenlike verskil tussen ʼn enkele boeregesin wat hulle nie kan verdedig nie, en ʼn gevestigde gemeenskap van sowat 1600 mense. Orania se grond kan nie onteien word sonder dat die hele gemeenskap daarmee saam verskuif moet word, iets wat ons natuurlik nie sal toelaat nie. Geen wet sal ons beweeg om sommer net die grond aan die regering te oorhandig nie. Verder geld hier ook: ʼn bedreiging vir een is ʼn bedreiging vir almal. Terwyl boere meesal op hulleself (en die howe) staatmaak en baie moeilik tot kollektiewe verset oorgaan, is Orania reeds geoefen om in tye van bedreiging van buite (wat gelukkig nog selde gebeur het) saam te staan.
  • Kollektiewe eienaarskap. Orania se grond behoort grootliks aan maatskappye soos VAB en KLK, dus kan nie ʼn individu onteien word nie, maar sal die hele maatskappy en al sy aandeelhouers onteien moet word, wat regstegnies baie moeiliker is (afgesien van die bogenoemde punt dat dit ook fisies feitlik onmoontlik is).

Indirek sal Orania wel geraak word deur onstabiliteit en ekonomiese verval in die land as gevolg van onteienings. Kos sal duurder raak, vervoerroetes gevaarliker, die reeds gespanne klimaat nog slegter. Hoe groter ons eie selfstandigheid is, hoe minder sal die impak van so iets wees.

’n Staatkundige perspektief op die Orania beweging

Deur Carel Boshoff

Inleiding:

Orania is nie net ’n dorp nie. Orania is nie eers net ’n dorp met ’n verskil nie, Orania is deel van ’n groter beweging. As ons dus van die Orania beweging praat, dan praat ons in die eerste plek van ’n hele klomp mense en instellings wat saam en in dieselfde rigting beweeg. In die tweede plek is daar ook die Orania Beweging (met ’n hoofletter) – ’n vereniging met lede en kantore en projekte wat juis die rigting waarin ons almal beweeg, bepaal.

Die eerste vraag wat natuurlik nou by mens kan opkom, is wat dié rigting is en waar dit vandaan kom. Daarop is ’n kort antwoord en ’n lang antwoord te gee. Die kort antwoord is: ons beweeg in die rigting van vryheid en dit kom uit ons geskiedenis, ons is ’n vryheidsliewende volk. Ons was nog nooit ’n volk van slawe nie en ek kan my nie indink dat ons nou een gaan word nie, maar daarop brei ons verder uit.

Ons kan dus sê dat daar eerstens Orania die plek is, ’n dorp wat besig is om ’n klein stad te word; tweedens is daar die Orania B/beweging en derdens die Oraniagedagte wat aan ons hele beweging rigting gee. Vervolgens wil ek bietjie uitbrei op die volgende vrae: Waar kom die gedagte vandaan? Hoe pas ons dit toe? En hoe gaan ons van hier af vorentoe?

  1. Waar kom die Orania-gedagte vandaan?

Om te sê die Orania-gedagte kom uit die geskiedenis, is natuurlik ’n oorvereenvoudiging. Die geskiedenis lewer nie outomaties ideale en mense om dit na te streef op nie. Al is dit belangrik om te sê dat ons volk ’n lang geskiedenis van vryheid, óf as werklikheid, óf as strewe het, wil ek op ’n heel spesifieke stuk geskiedenis en op ons voorgangers se bydrae daartoe fokus.

Hierdie geskiedenis begin in 1948, nie omdat die destydse Nasionale Party daardie jaar die verkiesing onverwags gewen het en ’n nuwe sosiale orde gevestig het nie, maar omdat daar uit dieselfde Afrikanergeledere ’n navorsingsorganisasie gestig is, die Suid-Afrikaanse Buro vir Rasse-aangeleenthede. Mense van my ouderdom kon op skool nog die afkorting SABRA in ’n taalkunde vraestel gekry het.

SABRA is gestig omdat daar toe al ’n besef is dat Suid-Afrika nie vir altyd deur ’n minderheid blankes geregeer kan word nie en dat Afrikaners se vryheid op ’n ander manier verseker sal moet word. Hy het ’n groot bydrae gelewer tot die beleid van onafhanklike swart tuislande wat van Suid-Afrika ’n gemenebes van volkstate, vergelykbaar met Europa in dié tyd, sou omskep. ’n Volkstaat is natuurlik ’n staat waarvan die bevolking vir die grootste deel uit een volk met dieselfde taal, kultuur en geskiedenis bestaan. Ekonomiese integrasie het egter daarteen gewerk en teen 1970 het die destydse voorsitter, prof Gerrit Viljoen, in die taal van die tyd gesê dat as die tuislande vir swartmense nie uitwerk nie, daar na ’n tuisland vir die blankes gekyk sal moet word.

Hoewel Afsonderlike ontwikkeling nog vir jare regeringsbeleid gebly het, is daar min vordering mee gemaak en het SABRA in 1979 (met prof Carel Boshoff as Voorsitter en dr Chris Jooste as Direkteur) die inisiatief geneem om die Vereniging van Oranjewerkers te stig. Ds Hendrik Verwoerd sou die leiding daarmee neem en die doel was om groeipunte te vestig waar selfwerksaamheid beoefen word sodat Afrikaners ’n onbetwisbare eie gebied kon ontwikkel. Verskeie projekte is van stapel gestuur, maar die eise wat selfwerksaamheid gestel het, was vir die meeste mense eenvoudig te hoog en op die vraag waar die toekomstige Afrikanerland sou wees, kon geen ooreenkoms bereik word nie.

Intussen het die NP-regering nie net voortgegaan met hervormings wat op ’n eenheidstaat onder swart beheer afgestuur het nie, die party het ook al die Afrikanerkultuurorganisasies in ’n ystergreep gekry en ondersteuning van sy beleid afgedwing. Die gevolg was ’n hewige stryd onder Afrikaners en die behoefte aan ’n oorkoepelende, konserwatiewe kultuurorganisasie het ontstaan. Prof Boshoff, wat kort tevore as voorsitter van die Afrikanerbroederbond moes bedank, het in 1984 die leiding geneem om Die Afrikanervolkswag te stig. Meer as 10 000 mense het aan die stigtingsvergadering in die Skilpadsaal in Pretoria deelgeneem en sowat 7500 gesinne het by die organisasie aangesluit. Die Volkswag het dan ook in 1988 die reuse herdenking van die Groot Trek, waarvan die Geloftedagprogram op Donkerhoek buite Pretoria deur naastenby 100 000 mense bygewoon is, gereël. Die tema van die drie jaarlange herdenking was dan ook Op trek na ons eie!

Hoewel hierdie hele beweging dus onmiskenbaar sterk was, het die meeste ondersteuners van ’n eie gebied geglo dat “die volkstaat moet wees waar ons mense is”, maar die werklikheid was dat dít juis was waar al die ander mense ook gekonsentreer was omdat hulle deel van een ekonomie uitgemaak het. Die enigste alternatief was om ’n betreklike leë gebied te beset en met volkseie arbeid te ontwikkel, maar dit het min byval gevind. Die Oranjewerkers het gevolglik op die duur nie hond haaraf gemaak nie, met die gevolg dat prof Boshoff en dr Jooste teen 1988 die Afrikanervryheidstigting (AVSTIG) opgerig het om spesifiek op ’n volkstaat in die yl bevolkte Noordwes-Kaap te fokus. AVSTIG het as ’n navorsingsinstelling met sowat 16 gerespekteerde medewerkers gefunksioneer.

AVSTIG het sy kaart bekendgemaak en hoewel daar waardering vir die eerlikheid van ons destydse poging was, het die media dit verkleineer en het die meeste Afrikaners dit as beide onmoontlik én onnodig beskou. Dit het die pioniers egter nie gestuit nie en toe die uitgediende Waterwesedorp, Orania, op tender aangebied is, het lede van AVSTIG en die Volkswag ’n maatskappy, Orania Bestuursdienste (OBD) opgerig, aandele verkoop om kapitaal in die hande te kry en die dorp aangekoop. Die groot toets het voorgelê: om ’n volhoubare gemeenskap, gebou op eie arbeid en met eie instellings te vestig.

  1. Hoe pas ons die Orania-gedagte toe?

Orania se vestigingsgeskiedenis, veral in die pioniersjare, sal in die toekoms nog ’n boeiende studieveld uitmaak. Hier hoef net verwys te word na die ooglopende uitdagings vir mense wat hulle op ’n onbewoonde en verwaarloosde dorp vestig, sonder geriewe of winkels, sonder hulp of arbeid, maar mét elkeen se vaste idees oor hoe dinge gedoen behoort te word! Die basiese infrastruktuur was wel hier en kon herstel word, water kon uit die rivier gepomp en gesuiwer word, die Eskom-aansluiting kon hernu word en strate kon herstel word. Vir hulle huise het inwoners natuurlik self verantwoordelikheid geneem.

Een van die eerste uitdagings was om eienaarskap van huise en basiese, munisipale dienste te struktureer. Daarvoor het OBD ’n Aandeleblokskema geregistreer en in ’n aparte maatskappy Vluytjeskraal Aandeleblok Bpk (VAB) geplaas. Sedertdien neem eienaarskap van huise, hoewes en geboue in die grootste deel van Orania die vorm van ’n afgebakende aandeel met ’n aandelesertifikaat aan. Nuwe ontwikkelings het om verskillende redes ook nuwe vorme aangeneem, maar die benadering is deurgaans om ’n eie grondregime te vestig. VAB moes, onder leiding van sy eie direksie, spoedig ’n dorpsbestuurder, sekretaresse en tegniese personeel aanstel en dit het in die volksmond as die Dorpsraad bekend geraak. Streng gesproke sou mens eerder na VAB se direksie as Dorpsraad verwys en na die administrasie as Dorpskantoor. Die formidabele dorpsadministrasie wat ons vandag ken, het daar sy beskeie ontstaan gehad.

Die gemeenskap het aanvanklik maar met tientalle gegroei en stadig tot ’n paar honderd gevorder, maar daarmee is ’n onbetwisbare werklikheid gevestig. By die onderhandeling vir Suid-Afrika se nuwe grondwet, was selfbeskikking en ’n volkstaat ter sprake, onder andere deur die instelling van ’n Volkstaatraad. Orania het spesiale aandag geniet en toe ’n oorgangsbedeling vir munisipale regerings landswyd van stapel gestuur is, het Orania ook sy eie Verteenwoordigende Raad gekry. Dié het sy praktiese bevoegdhede na die Dorpsraad gedelegeer, maar die instelling daarvan was ’n belangrike vorm van erkenning en het aan selfbeskikking formele beslag begin gee.

Omdat die hoop op ’n groot volkstaat nog hoog gebrand het, is hierdie klein verwikkeling byna misgekyk, maar mettertyd het dit uiters belangrik geblyk te wees. Hier was in die kiem al vier elemente van ’n staat alreeds teenwoordig: ’n geordende bevolking, ’n omlynde gebied, ’n wettige owerheid en staatkundige erkenning, al sy dit nog op die laagste vlak. Orania was dus besig om nie net oor vryheid te praat nie, maar om dit te lééf.

’n Groot uitdaging op hierdie terrein het egter voor die deur gelê: die afbakening van nuwe munisipaliteite om aan die ANC se beleid van “kant tot wal”-plaaslike owerhede beslag te gee. Dorpe is saam gegroepeer met die verwagting dat groter gebiede met meer mense beter dienslewering sou verseker. Die Munisipale Afbakeningsraad het voorgestel dat Orania saam met Hopetown en Strydenburg in ’n enkele munisipaliteit saamgevoeg sou word met die gevolg dat Orania se eie Oorgangsraad ontbind sou word. Daarteen het ons ons heftig verset en op die betrokke bepalings in die Suid-Afrikaanse grondwet beroep, in besonder op Artikel 235 wat bepaal dat:

Die Suid-Afrikaanse bevolking as geheel se reg op selfbeskikking, soos in hierdie Grondwet vergestalt, belet nie, binne die raamwerk van dié reg, die erkenning nie van die konsep van die reg van enige gemeenskap wat ʼn gemeenskaplike kultuur- en taalerfenis deel, op selfbeskikking binne ʼn territoriale entiteit in die Republiek of op enige ander wyse, soos deur nasionale wetgewing bepaal.

Die Afbakeningsraad het eenvoudig aangevoer dat Artikel 235 nie in hulle opdrag genoem word nie en dat hulle nie hulle afbakening van Orania aan die hand daarvan kan verander nie. Hulle aanbeveling was dat ons politieke eerder as administratiewe weë moes volg, waarop Orania hom op die nasionale en provinsiale ANC-regering, met wie die ooreenkomste oor selfbeskikking bereik is, beroep het. Dit was egter onsuksesvol en alle moontlike alternatiewe is ondersoek. Daaruit het ’n tegniese punt, wat oënskynlik op ’n oorsig berus het, na vore gekom. Daar is naamlik nie aan die vereiste voldoen om die Orania Verteenwoordigende Oorgangsraad saam met ander Oorgangsrade wat moes ontbind, in die Noord-Kaapse Provinsiale Koerant te publiseer nie. By navraag het dit geblyk dat dit nie net ’n oorsig was nie, maar dat die betrokke amptenare “vir uitsluitsel oor Orania se status” gewag het.

Op sterkte daarvan het Orania hom op die laaste nippertjie tot die Hooggeregshof gewend, waar die regter die partye aangeraai het om ’n vergelyk te kry sodat die verkiesings landswyd nie deur ’n verhoor vertraag hoef te word nie. Dit sou natuurlik verreikende finansiële en politieke implikasies hê en het ons posisie aansienlik versterk. Die uitkoms was dat ’n ooreenkoms tussen Orania en die regering bereik is ingevolge waarvan Orania se Raad behoue gebly het terwyl die verkiesings elders voortgegaan het. Die ooreenkoms is ’n Bevel van die Hof gemaak.

Intussen het Orania ook reggemaak vir sy eie verkiesing en is die Orania Verteenwoordigende Raad (OVR) as opvolger van die Oorgangsraad verkies. Sy verteenwoordigers het dan ook verdere stappe geneem en met die regering op nasionale en provinsiale vlak onderhandel terwyl ons eenvoudig voortgegaan het om ons eie dienste te lewer en uit te brei. Teen 2009 het die OVR, wat steeds sy diensleweringsfunksie aan die Dorpsraad gedelegeer het, formeel bevestig dat die oorsprong van sy gesag nie tot die destydse hofbevel beperk is nie, maar op ’n gemeenregtelike wyse aan die gemeenskap se verbintenis tot sy instelling en deelname daaraan ontleen. Die OVR is dan ook sedert 2000 elke vier jaar, tegelyk met Suid-Afrika se Munisipale Rade, verkies.

Waar verkiesings binne maatskappyverband, soos vir VAB se direksie, normaalweg tot aandeelhouers en op ’n pro rata grondslag plaasvind, word die OVR in ope verkiesing deur alle inwoners met permanente verblyfreg verkies, ongeag of hulle eienaars of huurders van eiendom is.

Welwetende dat dit nog op ’n baie beperkte vlak is en dat daar nog ’n lang pad voorlê om volle vryheid te verwerf, kan ons met goeie reg nou al sê: Vryheid in ons tyd!

  1. Van hier af vorentoe

Orania is ’n werklikheid wat gekenmerk word deur groei, goeie orde en sukses. Waar talle Afrikaners vir jare lank geglo het dat selfbeskikking in ’n eie gebied onnodig én onmoontlik is, bewys die verval van Suid-Afrika nou onteenseglik dat dit nodig is en bewys Orania se sukses dat dit moontlik is. Die beweging na onteiening sonder vergoeding en die gepaardgaande verbreking van die 1994-skikking, saam met verslegtende verhoudings en spanning tussen Suid-Afrikaners en diskriminasie teen witmense, toon verder dat dit ’n saak van dringendheid is om ’n Afrikanergebied te hê wat deur onsself bewoon, bewerk en beveilig word.

Die vraag ontstaan of Orania hoegenaamd groot genoeg is om aan die behoefte te voldoen – selfs die beplande stad waarheen ons besig is om te ontwikkel. Prakties is dit duidelik dat ons net met die middele tot ons beskikking kan werk, daarom kan ons nie meer doen of vinniger vorder as wat ons inwoners en ondersteuners moontlik maak nie. Om die waarheid te sê, in enige normale terme groei ons buitengewoon vinnig en het ons baie om voor dankbaar te wees. Ook die stabiliteit waarmee dit tot dusver gepaard gaan, dra by tot die sukses. Maar dit is in normale terme en ons weet dat buitengewone omstandighede besig is om vorm aan te neem en dat ons toenemend aan abnormale eise sal moet voldoen.

Met die oog op selfbeskikking kan ’n probleem soms ’n geleentheid wees en Orania moet homself nie die kans misgun om vloeibare omstandighede tot voordeel van sy strewe te benut nie. Selfs ’n betreklike klein getal mense wat gekonsentreerd is en saam optree kan ’n groter verskil maak as wat mens soms verwag – Orania bewys dit reeds. Daarom plaas ons die meeste klem op Orania se uitbreiding en groei en ons verwag dat ons vermoë saam met ons bevolking sal groei en groter politieke doelwitte binne bereik kan bring. Dit neem egter nie weg nie dat ons, naas ’n stadsperspektief, ook ’n streeksperspektief moet hê. Ons moet gereed wees vir onverwagse moontlikhede in buurdorpe of selfs aan die Weskus; ons moet politieke vriende maak eerder as vyande sonder om ons strewe te verwater; ons moet aanpasbaar wees by omstandighede wat onverwagse probleme én geleenthede kan oplewer en geen geleentheid in die rigting van ons vryheidstrewe onbenut laat verbygaan nie.

Dit is natuurlik nie ’n staat se grootte as sodanig wat sy sukses bepaal nie, maar sy mense. Die enigste werklike vereiste is dat hy genoeg plek vir sy mense en hulle behoeftes en vermoëns sal hê. Soos die Voortrekkers nie geweet het hoe hulle toekomstige vryheid sou lyk toe hulle die Kaapse Oosgrens verlaat het nie, weet ons ook nog nie hoe ons vryheid gaan lyk wanneer ons dit weer herwin nie. Ons weet egter waarna ons streef en verstaan dat die werklikheid die wetlikheid voorafgaan. In ’n demokrasie is dit die meerderheid wat besluit hoe sake ingerig word. Daarom dat ons nie in een stelsel saam met ’n vreemde meerderheid kan floreer nie en dat ons nie op vreemde arbeid kan staatmaak om ons toekoms te bou nie.

Eintlik is dit baie eenvoudig: vestig die werklikheid en verwerf dan erkenning vir iets wat niemand kan ontken nie. Daarom is elke boom wat ons plant ’n tree op die pad van vryheid.

 

 

 

Orania en Suid-Afrika se uitgangspunte is wêrelde van mekaar af

Deur Sebastiaan Biehl

Dikwels word beweer Orania is ʼn “blanke dorp” en “die laaste bastion van apartheid”, veral in die media, wat natuurlik grof vereenvoudig of heeltemal onwaar is. Feit is wel dat Orania heeltemal anders is as Suid-Afrika, of eerder Suid-Afrika soos wat dit na buite bemark en waargeneem word. Dit is meer as die blote clichéagtige teenstelling van die “opwindende en bont reënboognasie” teenoor die “geïsoleerde en homogene dorp”, terme waarvoor joernaliste so lief is en hoekom hulle Orania altyd as kontras vir ʼn berig oor die multi-kulturele Suid-Afrika besoek. Dit is ook sentimente wat met elke verkiesing deur die hoofstroompartye gebruik word om ʼn eenheid te skep wat nooit bestaan het nie.

Dat Suid-Afrika net oppervlakkig so “multikultureel of bont” en gemeng is soos wat die meningsvormers dit graag wil hê, en in werklikheid nog altyd uit ʼn magdom gemeenskappe en volke bestaan wat min met mekaar in gemeen het, en net in die groot stede ʼn soort verbruikerssamelewing-eenheid vorm, behoort enige iemand sonder oogklappe waar te neem. Ook dat een suiwer Afrikanerdorp by ʼn volk van bykans drie miljoen Afrikaners nie so vreemd is nie, waar daar honderde etnies homogene Bruin, Zoeloe-, Sotho-, Xhosa-, Tswana-, Indiër- ens. gemeenskappe bestaan, behoort iemand wat nie ideologies na dinge kyk nie, toe te gee.

Wat Orania egter heeltemal anders maak en vir baie ʼn steen des aanstoots is, is nie die swart-wit tema wat al holrug gery is nie, maar sekere fundamenteel ander uitgangspunte:

Beheer van bo vs. opbou van onder

Die ANC probeer nou al sedert die bewindsoorname, gelukkig meesal onsuksesvol, om Suid-Afrika in ʼn diep staat volgens die sosialistiese ideaal te omvorm. ʼn Staat wat verkieslik alles moet beheer, alles moet reguleer, die mense in die regte rigting moet lei en die ideale samelewing volgens die ideale van gelykheid, broederskap en die uitroei van enige individuele verskille moet bou. Bykans alles wat die staat doen, kan in daardie lig gesien word. Die staat wantrou die burgery en wil daarom die maksimum beheer hê en toedeel volgens elkeen se gewaande behoefte. Die staat is nie meer die somtotaal van sy burgers nie, maar iets groters en hoër wat deur ʼn elite bestuur word wat verbind is aan die ideale van die “revolusie” of die “struggle”. Aldus die teorie uit menige beleidstukke van die ANC. In praktyk is die elite verbind tot selfverryking ten koste van die burgers, deur middel van die staat.

In Orania daarteenoor is die owerheid so sterk soos sy burgers en staan (ideaal gesproke) onder die gesag van die burgers. Pleks van ʼn sterk staat bou ons hier aan ʼn sterk gemeenskap. ʼn Gemeenskap bestaan uit al sy dele en sekere verskille is onvermydelik. Die owerheid se plig is nie om almal gelyk te maak nie, maar om te sorg dat basiese standaarde bestaan wat ʼn menswaardige lewe verseker. Wat elkeen daarmee maak, hang van elkeen self af. Die owerheid in Orania stel sekere standaarde waarvolgens mense met mekaar kan saamleef. Daar word egter nie vir elke vereniging, kerk ens. voorgeskryf watter ideologie hulle mag aanhang, dat hulle verteenwoordigend moet wees ensovoorts, nie. Verder ontwikkel die owerheid ook, soos wat die gemeenskap in getalle en grondgebied en eise groei. Waar daar vroeër net een grondeienaarsinstansie was, is daar nou 4, plus ʼn groeiende getal huurders wat ook gevestigde inwoners is en verteenwoordiging benodig. Die OVR is besig om die verskillende groepe gesamentlik te verteenwoordig.

Globalisme en sosialisme vs. lokalisme en vrye mark

Suid-Afrika se ekonomie is ʼn ongesonde kombinasie van globalisme en sosialisme. In kort, Suid-Afrika produseer amper niks meer nie (behalwe onverwerkte grondstowwe), maar koop allerhande verwerkte goedere vanaf die wêreldmarkte, veral van Sjina. Alles is te koop, maar teen duur pryse weens ʼn swak Rand, en min daarvan is plaaslik gemaak. Sosialisme ontmoedig produksie deur te veel regulasies en te veel belasting. Boonop word deur regstellende aksie en swart ekonomiese bemagtiging en allerhande handveste met ʼn reeks voorskrifte ter wille van transformasie-doelwitte ʼn verdere las op die besigheidsektor geplaas. Om van misdaad nie eens te praat nie.

In Orania word gestreef na lokalisme. Weens ons beperkinge, veral wat die grootte van die ekonomie betref, kan dit in praktyk nog nie orals gedoen word nie, maar dit is ʼn sterk sentiment en daar is bemoedigende pogings om so iets reg te kry. Die Ora speel daarby ʼn belangrike rol, alhoewel ook hier nog ruimte vir verbetering is. Om ʼn besigheid in Orania te begin is redelik maklik en word onderwerp aan die kragte van die vrye mark. Daar is min regulering, registrasie is vinnig en billik en geboue en persele dikwels ook beskikbaar.

“Social engineering” en transformasie vs. natuurlike groei en bymekaarkom

Suid-Afrika is behep met die idee dat gelykheid op elke vlak afgedwing moet word deur middel van handveste en wette. Orals word teikens gestel wat dan bereik moet word, ongeag die menslike en ekonomiese koste daarvan. Die argument vir die gedwonge transformasie is altyd dat apartheid ongelykhede en skeiding geskep het wat nou “reggestel” moet word. Daarby word uitgelaat dat ongelykhede en skeiding, wat deur apartheid wel versterk is, in meeste gevalle natuurlik en onvermydelik is en, as dit reg bestuur word, ook nie tot skadelik hoef te wees nie.

Die so dikwels bepleite “diversiteit” kan jy nie daar kry waar almal kunsmatig gelyk gemaak word nie. Die “diversiteit” wat die staat wil afdwing kom eintlik daarop neer dat swartmense en in ʼn mindere mate vroue (oftewel almal behalwe wit mans) orals prominent verteenwoordig moet wees. Diversiteit kom egter nie deur ras of geslag nie, maar deur agtergrond, vaardighede en belangstellings.

Ten spyte van die ooglopend homogene gemeenskap van Orania, wat as nadeel gesien word deur die meningsvormers, is hier ʼn groot mate van diversiteit wat betref ouderdom, vaardighede, agtergrond, belangstellings ens. Orania is sterk danksy sy diverse gemeenskap wat strek van handlangers tot intellektueles en is daarin beslis meer divers as byvoorbeeld jou gemiddelde universiteit, waar die oorgrootte meerderheid tot dieselfde klas behoort en dieselfde sienings en gewoontes deel.

Almal saam binne kunsmatige grense vs. natuurlike grense deur taal, geloof en volkskap

Suid-Afrika is meer ʼn wêreld in die kleine as ʼn land. Die samebindende krag van taal, kultuur, geskiedenis en godsdiens ontbreek. Daar is geen gesamentlike “stigtingsmite” en geen gesamentlike identiteit nie. Die “oorwinning oor apartheid” werk net as stigtingsmite vir die ANC, maar nie vir die land as geheel nie, omdat dit mense juis verdeel volgens rasselyne en implisiet ook neerkom op ʼn voortgesette stryd wat nooit eindig nie aangesien daar altyd iewers nog “oorblyfsels van apartheid” gevind word. Al wat oorbly as samebindende faktor is ʼn soort verbruikerskultuur, waar mense met sekere Suid-Afrikaanse handelsname en ʼn leefstyl identifiseer.

In Orania kom die bymekaar wat bymekaar wil wees. Niemand word gedwing om hier te wees nie en (weereens ideaal gesproke) is dit ʼn ideaal en nie ekonomiese of veiligheidsoorwegings wat jou laat trek nie (alhoewel dit ook maar ʼn rol speel). Dit is ʼn Afrikaner-gemeenskap met Afrikaner-kultuur, Afrikaans as gesamentlike taal, en die Christelike godsdiens as fondasie. Eie arbeid maak dit uniek, trouens ʼn mens kan sê dat Orania daar eindig waar nie meer volkseie arbeid gebruik word nie.

Minder is meer op Orania

Deur Victor Correia

Het jy al daaraan gedink om na Orania toe te trek? Dalk is jy van die vele Afrikaners wat toenemend ontuis voel in Suid-Afrika, eintlik nie wil emigreer nie, maar kort voor lank besef dat jy nie kan bekostig om die skuif aan te pak nie? Wel, dalk moet jy hierdie som weer gaan maak, want as ʼn mens wil trek, kan jy nie ʼn blote finansiële som maak nie. Dit is ook belangrik, maar is nie al wat jy in ag moet neem nie.

Diegene wat Orania toe wil trek word dikwels met ʼn indringende vraag gekonfronteer, naamlik hoe sal ek met minder dinge oor die weg kan kom? Gesien in die lig daarvan dat Orania ʼn ontwikkelende dorp is, kan mense in baie gevalle nie noodwendig vir ʼn soortgelyke salaris na Orania skuif nie. Dit kan dalk self iemand wat oortuig is van Orania se strewe, twee keer laat dink voor hul uiteindelik besluit om te trek.

Die bedoeling van die skrywe is nie om mense wat graag wil trek ʼn onverantwoordelike keuse te laat maak nie. Orania verwag immers dat mense wat wil trek, buiten die wil om te gaan finansieel selfstandig moet wees. Eerder wil ek krities kyk na die hoë lewenspeil wat ons vandag as vanselfsprekend aanvaar en met verwysing na die minimalistiese beweging wys op ʼn ander manier om rykdom te meet. Dit alles kom weer neer op die Christelike deug van “vergenoegdheid”.

Hoewel ons gou sal erken dat daar ander vorme van rykdom is, is dit gewoonlik materiële rykdom wat die hardste praat. Vergelyk ons ons lewens in ʼn ontwikkelde stad soos Pretoria met Orania is daar soveel meer moontlike materiële voordele in die groot stad as in die klein ontwikkelende dorp. Meer werksmoontlikhede, meer koop-opsies en meer voete by die winkel. Vreemde arbeid kan ook goedkoper bekom word, maar dit kom in die langtermyn teen ʼn duur prys.

Indien ʼn mens net hierdie maatstaf wil gebruik om te bepaal of ʼn mens wil trek of nie, gaan meeste Afrikaners dalk eerder besluit om vas te byt in die stad of andersins as hulle nie meer in Suid-Afrika kan bly nie, vir groener weivelde oorsee gaan soek. Wanneer mense emigreer, word hierdie selfde maatstaf gebruik. Ek het al van min mense gehoor wat vir ʼn kleiner salaris hul lewens in ʼn ander land gaan vestig het.

Is dit dan enigsins moontlik om suksesvolle jong Afrikaners te oortuig om eerder te emigreer na Orania. Ek dink wel so. Redelik onlangs in Amerika het ʼn beweging genaamd die Minimalisme ontstaan. Diegene wat dalk nog nooit van die beweging gehoor het nie, sal die volgende film (Minimalism: A Documentary) baie handig vind om meer oor hulle te leer.

In kort kom dit op die volgende neer: Terwyl materialiste daarvan uitgaan dat ʼn mens soveel as moontlik besittings nodig het om gelukkig te wees, meen minimaliste dat jy eintlik so min as moontlik besitting nodig het. Joshua Fields Milburn en Ryan Nicodemus was uiters suksesvolle sakelui, wat elkeen ses-syfer salarisse verdien het. In Suid-Afrika sal dit seker sewe syfers wees as ons die Rand-Dollar wisselkoers in ag neem. Met die massiewe salarisse kon hul eintlik net koop wat hul wou en het hulle in wêreldse terme die korporatiewe leër suksesvol geklim. Die groot eise van die korporatiewe lewe het wel hul tol geëis. Milburn is van sy vrou geskei en het ook berou gehad oor min tyd wat hy met sy ma kon bestee voor sy gesterf het. Milburn en Nicodemus het ten spyte van hul finansiële sukses gevoel dat hulle iets van hul menswees in die proses prysgegee het. Hul situasie het hul ook uiters depressief laat voel.

Hul het tot die besef gekom dat ʼn gejaag na rykdom ʼn gejaag na wind kan wees. Dus het hul besluit om te fokus op die belangrike dinge in die lewe. Dit was naamlik om meer tyd met mense te bestee.

Milburn en Nicodemus het in ʼn strewe om in minder gejaagde te lei begin om van alle onnodige besittings ontslae te raak of weg te gee. Dit het vir hulle nie primêr gegaan oor hul besittings nie, asof hul geluk direk daaraan wou verbind nie, maar ten diepste wou hul ʼn meer doelgerigte lewe wou leef.

Hul wou ook hierdeur meer tyd maak vir ander. Hoe minder besittings ʼn mens het, hoe meer tyd is daar vir sinvolle verhoudings, vir die gemeenskap, die gesien ens. Die ding wat hulle raakgesien het, was dat die mens met meer besittings, ook meer dinge het om hom oor te bekommer.

ʼn Groter motor vereis ʼn groter versekeringspolis, ry meer brandstof uit en kos meer om te diens. ʼn Groter huis kos meer geld, word afhanklik van vreemde arbeid, se erfbelasting is hoër, is vir kriminele meer begeerlik en kan op die ou end ʼn groter las word. Eerder moet ʼn mens ʼn huis kry wat groot genoeg is om sinvol in te bly en self te kan onderhou.

Buiten die ekstra finansiële kommer wat aan meer besittings gekoppel word, kom al die besittings wat ʼn mens opgaar in baie gevalle net eenvoudig in die pad. Dan help dit nie om meer besittings te hê nie. Nee, eerder kompliseer dit ʼn mens se lewe en veroorsaak dit ekstra finansiële stres.

Verder neem dit elke dag ekstra tyd om ʼn huis vol allerhande dinge skoon te maak. Dit is juis hierdie greep van die minimaliste wat Oraniërs goed sal verstaan. Oraniërs wat verstaan wat dit behels om jou eie huis skoon te hou weet goed dat hoe meer besittings jy het, hoe moeiliker maak jou huis skoon. Hoe minder dinge ʼn mens het wat rondlê, hoe moeiliker is dit vir jou huis om deurmekaar te raak. Veral as jy klein kinders het.

Wat die grote van ʼn mens se huis betref neem die minimaliste ʼn baie interessante greep. Hul meen dat ʼn mens moet probeer bly in die kleinste huis moontlik. Om te veel skuld op ʼn groot huis te maak veroorsaak immers ook meer finansiële stres.

Hiermee word nie gesê dat ons almal in klein huisies moet gaan woon nie. Dit gaan eintlik daaroor dat die huis waarin ʼn mens leef optimaal benut moet word. Veral as die openbare geriewe veilig en toeganklik is.

In ʼn land soos Suid-Afrika waar dit in baie gevalle ongemaklik of selfs onveilig is om parkies te besoek, is dit wel soms nodig om ʼn groter erf te hê. ʼn Mens wil darem net hê dat jou kinders kan buite speel. Waar ʼn mens van meet af ‘n groot eiendom koop, kan dit ʼn mens boonop onder groot finansiële druk plaas, en ʼn mens afhanklik van vreemde arbeid maak as die grote van die huis en die tuin te groot is om self te onderhou. Dit bring weer ʼn veiligheidsrisiko na vore, omdat ʼn mens ook hierdeur toegang tot ʼn mens se huis verleen aan ander.

In Orania is dinge ietwat anders. Die parkies en openbare geriewe is geredelik toeganklik, gebruikersvriendelik, skoon, word goed onderhou en is veilig. ʼn Mens kan dus in Orania in ʼn kleiner huis bly, maar verkry eintlik daardeur ʼn groter “gemeenskaplike erf”. Daar is in Orania vir kinders genoegsaam ruimte om in die strate fiets te ry, of in die parkies te gaan speel of in die openbare swembad te gaan baljaar. Van die huise in Orania het interessant genoeg nie heinings nie. ʼn Mens kan dus amper sê dat ʼn mens in Orania wel ʼn kleiner huis kan koop, want jy kry ʼn baie groot erf. Die hele dorp word jou erf wat jy met die ander Oraniërs te deel.

Dit is alles dinge wat mense in ag moet neem as hulle oorweeg om na Orania te verhuis. Dit is nie ʼn ware vergelyking as ʼn mens net kyk na jou huidige salaris en verwag om presies dieselfde in Orania te kry nie. Dinge soos veiligheid, speelplek vir kinders, meer tyd vir ander en ʼn verwagting van ʼn beter toekoms kan immers nie net koud en klinies in monetêre terme geweeg word nie.

Om ʼn kleiner salaris te kry en minder besittings te hê, mag dalk nie so slegte ding wees soos wat jy dalk dink nie. Buitendien kan die twee ure per dag wat meeste mense vandag in verkeer bestee in Orania eerder in sinvolle tyd besteding met ander mense bestee word. As ons dus vanuit oortuiging ʼn skuif na Orania wil maak, maar dalk van ʼn kleiner salaris moet leef en in ʼn kleiner plek moet bly, moet ons nie noodwendig dat hierdie skynbare struikelblokke ons keer nie.

As ʼn mens wil opweeg of jy na Orania toe kan trek of nie, moet ʼn mens jou som reg maak. ʼn Koud en kliniese finansiële som gaan nie die volle prentjie gee nie. Dit bring ons weer uit by dit wat ons in die Bybel leer dat ʼn mens vergenoegd moet wees as jy kos en klere het. Dit sê nie vir ons dat ons lui moet wees en uiters lae mikpunte in die lewe moet hê nie. Paulus waarsku juis ook hierteen. Wat hy hierdeur bedoel het, is dat ons daarteen moet waak dat ʼn voortdurende gejaag na meer materiële besittings ons nie uiteindelik kelder nie.

Vir diegene wat wel bereid is om nou vir minder geld te trek en steeds aan te hou hard werk, mag hul dalk verbaas wees om uit te vind dat hul in Orania juis baie meer terug ontvang. Dit is nie vergesog dat ʼn mens hier meer werksbevrediging, gesinsvreugde, meer tyd, dalk self beter gesondheid (minder stres) en ʼn hoër lewenskwaliteit hier mag beleef nie. Laat ons nou nie Orania verromantiseer nie, maar laat ons ook aan die ander kant nie ʼn lewe met meer materiële besittings se waarde oorskat nie.

Buitendien is die opoffering om te leer om met minder besittings oor die weg te kom, maar jou gesin se geloof en kultuur te behou, dalk klein in vergelyking met iemand wat vir meer dinge trek, maar in die proses die laasgenoemde prysgee. Om met minder dinge oor die weg te kom, is in die geval dalk ʼn klein opoffering. Minder is in die geval dalk juis baie meer.