fbpx

Orania en Suid-Afrika se uitgangspunte is wêrelde van mekaar af

Deur Sebastiaan Biehl

Dikwels word beweer Orania is ʼn “blanke dorp” en “die laaste bastion van apartheid”, veral in die media, wat natuurlik grof vereenvoudig of heeltemal onwaar is. Feit is wel dat Orania heeltemal anders is as Suid-Afrika, of eerder Suid-Afrika soos wat dit na buite bemark en waargeneem word. Dit is meer as die blote clichéagtige teenstelling van die “opwindende en bont reënboognasie” teenoor die “geïsoleerde en homogene dorp”, terme waarvoor joernaliste so lief is en hoekom hulle Orania altyd as kontras vir ʼn berig oor die multi-kulturele Suid-Afrika besoek. Dit is ook sentimente wat met elke verkiesing deur die hoofstroompartye gebruik word om ʼn eenheid te skep wat nooit bestaan het nie.

Dat Suid-Afrika net oppervlakkig so “multikultureel of bont” en gemeng is soos wat die meningsvormers dit graag wil hê, en in werklikheid nog altyd uit ʼn magdom gemeenskappe en volke bestaan wat min met mekaar in gemeen het, en net in die groot stede ʼn soort verbruikerssamelewing-eenheid vorm, behoort enige iemand sonder oogklappe waar te neem. Ook dat een suiwer Afrikanerdorp by ʼn volk van bykans drie miljoen Afrikaners nie so vreemd is nie, waar daar honderde etnies homogene Bruin, Zoeloe-, Sotho-, Xhosa-, Tswana-, Indiër- ens. gemeenskappe bestaan, behoort iemand wat nie ideologies na dinge kyk nie, toe te gee.

Wat Orania egter heeltemal anders maak en vir baie ʼn steen des aanstoots is, is nie die swart-wit tema wat al holrug gery is nie, maar sekere fundamenteel ander uitgangspunte:

Beheer van bo vs. opbou van onder

Die ANC probeer nou al sedert die bewindsoorname, gelukkig meesal onsuksesvol, om Suid-Afrika in ʼn diep staat volgens die sosialistiese ideaal te omvorm. ʼn Staat wat verkieslik alles moet beheer, alles moet reguleer, die mense in die regte rigting moet lei en die ideale samelewing volgens die ideale van gelykheid, broederskap en die uitroei van enige individuele verskille moet bou. Bykans alles wat die staat doen, kan in daardie lig gesien word. Die staat wantrou die burgery en wil daarom die maksimum beheer hê en toedeel volgens elkeen se gewaande behoefte. Die staat is nie meer die somtotaal van sy burgers nie, maar iets groters en hoër wat deur ʼn elite bestuur word wat verbind is aan die ideale van die “revolusie” of die “struggle”. Aldus die teorie uit menige beleidstukke van die ANC. In praktyk is die elite verbind tot selfverryking ten koste van die burgers, deur middel van die staat.

In Orania daarteenoor is die owerheid so sterk soos sy burgers en staan (ideaal gesproke) onder die gesag van die burgers. Pleks van ʼn sterk staat bou ons hier aan ʼn sterk gemeenskap. ʼn Gemeenskap bestaan uit al sy dele en sekere verskille is onvermydelik. Die owerheid se plig is nie om almal gelyk te maak nie, maar om te sorg dat basiese standaarde bestaan wat ʼn menswaardige lewe verseker. Wat elkeen daarmee maak, hang van elkeen self af. Die owerheid in Orania stel sekere standaarde waarvolgens mense met mekaar kan saamleef. Daar word egter nie vir elke vereniging, kerk ens. voorgeskryf watter ideologie hulle mag aanhang, dat hulle verteenwoordigend moet wees ensovoorts, nie. Verder ontwikkel die owerheid ook, soos wat die gemeenskap in getalle en grondgebied en eise groei. Waar daar vroeër net een grondeienaarsinstansie was, is daar nou 4, plus ʼn groeiende getal huurders wat ook gevestigde inwoners is en verteenwoordiging benodig. Die OVR is besig om die verskillende groepe gesamentlik te verteenwoordig.

Globalisme en sosialisme vs. lokalisme en vrye mark

Suid-Afrika se ekonomie is ʼn ongesonde kombinasie van globalisme en sosialisme. In kort, Suid-Afrika produseer amper niks meer nie (behalwe onverwerkte grondstowwe), maar koop allerhande verwerkte goedere vanaf die wêreldmarkte, veral van Sjina. Alles is te koop, maar teen duur pryse weens ʼn swak Rand, en min daarvan is plaaslik gemaak. Sosialisme ontmoedig produksie deur te veel regulasies en te veel belasting. Boonop word deur regstellende aksie en swart ekonomiese bemagtiging en allerhande handveste met ʼn reeks voorskrifte ter wille van transformasie-doelwitte ʼn verdere las op die besigheidsektor geplaas. Om van misdaad nie eens te praat nie.

In Orania word gestreef na lokalisme. Weens ons beperkinge, veral wat die grootte van die ekonomie betref, kan dit in praktyk nog nie orals gedoen word nie, maar dit is ʼn sterk sentiment en daar is bemoedigende pogings om so iets reg te kry. Die Ora speel daarby ʼn belangrike rol, alhoewel ook hier nog ruimte vir verbetering is. Om ʼn besigheid in Orania te begin is redelik maklik en word onderwerp aan die kragte van die vrye mark. Daar is min regulering, registrasie is vinnig en billik en geboue en persele dikwels ook beskikbaar.

“Social engineering” en transformasie vs. natuurlike groei en bymekaarkom

Suid-Afrika is behep met die idee dat gelykheid op elke vlak afgedwing moet word deur middel van handveste en wette. Orals word teikens gestel wat dan bereik moet word, ongeag die menslike en ekonomiese koste daarvan. Die argument vir die gedwonge transformasie is altyd dat apartheid ongelykhede en skeiding geskep het wat nou “reggestel” moet word. Daarby word uitgelaat dat ongelykhede en skeiding, wat deur apartheid wel versterk is, in meeste gevalle natuurlik en onvermydelik is en, as dit reg bestuur word, ook nie tot skadelik hoef te wees nie.

Die so dikwels bepleite “diversiteit” kan jy nie daar kry waar almal kunsmatig gelyk gemaak word nie. Die “diversiteit” wat die staat wil afdwing kom eintlik daarop neer dat swartmense en in ʼn mindere mate vroue (oftewel almal behalwe wit mans) orals prominent verteenwoordig moet wees. Diversiteit kom egter nie deur ras of geslag nie, maar deur agtergrond, vaardighede en belangstellings.

Ten spyte van die ooglopend homogene gemeenskap van Orania, wat as nadeel gesien word deur die meningsvormers, is hier ʼn groot mate van diversiteit wat betref ouderdom, vaardighede, agtergrond, belangstellings ens. Orania is sterk danksy sy diverse gemeenskap wat strek van handlangers tot intellektueles en is daarin beslis meer divers as byvoorbeeld jou gemiddelde universiteit, waar die oorgrootte meerderheid tot dieselfde klas behoort en dieselfde sienings en gewoontes deel.

Almal saam binne kunsmatige grense vs. natuurlike grense deur taal, geloof en volkskap

Suid-Afrika is meer ʼn wêreld in die kleine as ʼn land. Die samebindende krag van taal, kultuur, geskiedenis en godsdiens ontbreek. Daar is geen gesamentlike “stigtingsmite” en geen gesamentlike identiteit nie. Die “oorwinning oor apartheid” werk net as stigtingsmite vir die ANC, maar nie vir die land as geheel nie, omdat dit mense juis verdeel volgens rasselyne en implisiet ook neerkom op ʼn voortgesette stryd wat nooit eindig nie aangesien daar altyd iewers nog “oorblyfsels van apartheid” gevind word. Al wat oorbly as samebindende faktor is ʼn soort verbruikerskultuur, waar mense met sekere Suid-Afrikaanse handelsname en ʼn leefstyl identifiseer.

In Orania kom die bymekaar wat bymekaar wil wees. Niemand word gedwing om hier te wees nie en (weereens ideaal gesproke) is dit ʼn ideaal en nie ekonomiese of veiligheidsoorwegings wat jou laat trek nie (alhoewel dit ook maar ʼn rol speel). Dit is ʼn Afrikaner-gemeenskap met Afrikaner-kultuur, Afrikaans as gesamentlike taal, en die Christelike godsdiens as fondasie. Eie arbeid maak dit uniek, trouens ʼn mens kan sê dat Orania daar eindig waar nie meer volkseie arbeid gebruik word nie.

Minder is meer op Orania

Deur Victor Correia

Het jy al daaraan gedink om na Orania toe te trek? Dalk is jy van die vele Afrikaners wat toenemend ontuis voel in Suid-Afrika, eintlik nie wil emigreer nie, maar kort voor lank besef dat jy nie kan bekostig om die skuif aan te pak nie? Wel, dalk moet jy hierdie som weer gaan maak, want as ʼn mens wil trek, kan jy nie ʼn blote finansiële som maak nie. Dit is ook belangrik, maar is nie al wat jy in ag moet neem nie.

Diegene wat Orania toe wil trek word dikwels met ʼn indringende vraag gekonfronteer, naamlik hoe sal ek met minder dinge oor die weg kan kom? Gesien in die lig daarvan dat Orania ʼn ontwikkelende dorp is, kan mense in baie gevalle nie noodwendig vir ʼn soortgelyke salaris na Orania skuif nie. Dit kan dalk self iemand wat oortuig is van Orania se strewe, twee keer laat dink voor hul uiteindelik besluit om te trek.

Die bedoeling van die skrywe is nie om mense wat graag wil trek ʼn onverantwoordelike keuse te laat maak nie. Orania verwag immers dat mense wat wil trek, buiten die wil om te gaan finansieel selfstandig moet wees. Eerder wil ek krities kyk na die hoë lewenspeil wat ons vandag as vanselfsprekend aanvaar en met verwysing na die minimalistiese beweging wys op ʼn ander manier om rykdom te meet. Dit alles kom weer neer op die Christelike deug van “vergenoegdheid”.

Hoewel ons gou sal erken dat daar ander vorme van rykdom is, is dit gewoonlik materiële rykdom wat die hardste praat. Vergelyk ons ons lewens in ʼn ontwikkelde stad soos Pretoria met Orania is daar soveel meer moontlike materiële voordele in die groot stad as in die klein ontwikkelende dorp. Meer werksmoontlikhede, meer koop-opsies en meer voete by die winkel. Vreemde arbeid kan ook goedkoper bekom word, maar dit kom in die langtermyn teen ʼn duur prys.

Indien ʼn mens net hierdie maatstaf wil gebruik om te bepaal of ʼn mens wil trek of nie, gaan meeste Afrikaners dalk eerder besluit om vas te byt in die stad of andersins as hulle nie meer in Suid-Afrika kan bly nie, vir groener weivelde oorsee gaan soek. Wanneer mense emigreer, word hierdie selfde maatstaf gebruik. Ek het al van min mense gehoor wat vir ʼn kleiner salaris hul lewens in ʼn ander land gaan vestig het.

Is dit dan enigsins moontlik om suksesvolle jong Afrikaners te oortuig om eerder te emigreer na Orania. Ek dink wel so. Redelik onlangs in Amerika het ʼn beweging genaamd die Minimalisme ontstaan. Diegene wat dalk nog nooit van die beweging gehoor het nie, sal die volgende film (Minimalism: A Documentary) baie handig vind om meer oor hulle te leer.

In kort kom dit op die volgende neer: Terwyl materialiste daarvan uitgaan dat ʼn mens soveel as moontlik besittings nodig het om gelukkig te wees, meen minimaliste dat jy eintlik so min as moontlik besitting nodig het. Joshua Fields Milburn en Ryan Nicodemus was uiters suksesvolle sakelui, wat elkeen ses-syfer salarisse verdien het. In Suid-Afrika sal dit seker sewe syfers wees as ons die Rand-Dollar wisselkoers in ag neem. Met die massiewe salarisse kon hul eintlik net koop wat hul wou en het hulle in wêreldse terme die korporatiewe leër suksesvol geklim. Die groot eise van die korporatiewe lewe het wel hul tol geëis. Milburn is van sy vrou geskei en het ook berou gehad oor min tyd wat hy met sy ma kon bestee voor sy gesterf het. Milburn en Nicodemus het ten spyte van hul finansiële sukses gevoel dat hulle iets van hul menswees in die proses prysgegee het. Hul situasie het hul ook uiters depressief laat voel.

Hul het tot die besef gekom dat ʼn gejaag na rykdom ʼn gejaag na wind kan wees. Dus het hul besluit om te fokus op die belangrike dinge in die lewe. Dit was naamlik om meer tyd met mense te bestee.

Milburn en Nicodemus het in ʼn strewe om in minder gejaagde te lei begin om van alle onnodige besittings ontslae te raak of weg te gee. Dit het vir hulle nie primêr gegaan oor hul besittings nie, asof hul geluk direk daaraan wou verbind nie, maar ten diepste wou hul ʼn meer doelgerigte lewe wou leef.

Hul wou ook hierdeur meer tyd maak vir ander. Hoe minder besittings ʼn mens het, hoe meer tyd is daar vir sinvolle verhoudings, vir die gemeenskap, die gesien ens. Die ding wat hulle raakgesien het, was dat die mens met meer besittings, ook meer dinge het om hom oor te bekommer.

ʼn Groter motor vereis ʼn groter versekeringspolis, ry meer brandstof uit en kos meer om te diens. ʼn Groter huis kos meer geld, word afhanklik van vreemde arbeid, se erfbelasting is hoër, is vir kriminele meer begeerlik en kan op die ou end ʼn groter las word. Eerder moet ʼn mens ʼn huis kry wat groot genoeg is om sinvol in te bly en self te kan onderhou.

Buiten die ekstra finansiële kommer wat aan meer besittings gekoppel word, kom al die besittings wat ʼn mens opgaar in baie gevalle net eenvoudig in die pad. Dan help dit nie om meer besittings te hê nie. Nee, eerder kompliseer dit ʼn mens se lewe en veroorsaak dit ekstra finansiële stres.

Verder neem dit elke dag ekstra tyd om ʼn huis vol allerhande dinge skoon te maak. Dit is juis hierdie greep van die minimaliste wat Oraniërs goed sal verstaan. Oraniërs wat verstaan wat dit behels om jou eie huis skoon te hou weet goed dat hoe meer besittings jy het, hoe moeiliker maak jou huis skoon. Hoe minder dinge ʼn mens het wat rondlê, hoe moeiliker is dit vir jou huis om deurmekaar te raak. Veral as jy klein kinders het.

Wat die grote van ʼn mens se huis betref neem die minimaliste ʼn baie interessante greep. Hul meen dat ʼn mens moet probeer bly in die kleinste huis moontlik. Om te veel skuld op ʼn groot huis te maak veroorsaak immers ook meer finansiële stres.

Hiermee word nie gesê dat ons almal in klein huisies moet gaan woon nie. Dit gaan eintlik daaroor dat die huis waarin ʼn mens leef optimaal benut moet word. Veral as die openbare geriewe veilig en toeganklik is.

In ʼn land soos Suid-Afrika waar dit in baie gevalle ongemaklik of selfs onveilig is om parkies te besoek, is dit wel soms nodig om ʼn groter erf te hê. ʼn Mens wil darem net hê dat jou kinders kan buite speel. Waar ʼn mens van meet af ‘n groot eiendom koop, kan dit ʼn mens boonop onder groot finansiële druk plaas, en ʼn mens afhanklik van vreemde arbeid maak as die grote van die huis en die tuin te groot is om self te onderhou. Dit bring weer ʼn veiligheidsrisiko na vore, omdat ʼn mens ook hierdeur toegang tot ʼn mens se huis verleen aan ander.

In Orania is dinge ietwat anders. Die parkies en openbare geriewe is geredelik toeganklik, gebruikersvriendelik, skoon, word goed onderhou en is veilig. ʼn Mens kan dus in Orania in ʼn kleiner huis bly, maar verkry eintlik daardeur ʼn groter “gemeenskaplike erf”. Daar is in Orania vir kinders genoegsaam ruimte om in die strate fiets te ry, of in die parkies te gaan speel of in die openbare swembad te gaan baljaar. Van die huise in Orania het interessant genoeg nie heinings nie. ʼn Mens kan dus amper sê dat ʼn mens in Orania wel ʼn kleiner huis kan koop, want jy kry ʼn baie groot erf. Die hele dorp word jou erf wat jy met die ander Oraniërs te deel.

Dit is alles dinge wat mense in ag moet neem as hulle oorweeg om na Orania te verhuis. Dit is nie ʼn ware vergelyking as ʼn mens net kyk na jou huidige salaris en verwag om presies dieselfde in Orania te kry nie. Dinge soos veiligheid, speelplek vir kinders, meer tyd vir ander en ʼn verwagting van ʼn beter toekoms kan immers nie net koud en klinies in monetêre terme geweeg word nie.

Om ʼn kleiner salaris te kry en minder besittings te hê, mag dalk nie so slegte ding wees soos wat jy dalk dink nie. Buitendien kan die twee ure per dag wat meeste mense vandag in verkeer bestee in Orania eerder in sinvolle tyd besteding met ander mense bestee word. As ons dus vanuit oortuiging ʼn skuif na Orania wil maak, maar dalk van ʼn kleiner salaris moet leef en in ʼn kleiner plek moet bly, moet ons nie noodwendig dat hierdie skynbare struikelblokke ons keer nie.

As ʼn mens wil opweeg of jy na Orania toe kan trek of nie, moet ʼn mens jou som reg maak. ʼn Koud en kliniese finansiële som gaan nie die volle prentjie gee nie. Dit bring ons weer uit by dit wat ons in die Bybel leer dat ʼn mens vergenoegd moet wees as jy kos en klere het. Dit sê nie vir ons dat ons lui moet wees en uiters lae mikpunte in die lewe moet hê nie. Paulus waarsku juis ook hierteen. Wat hy hierdeur bedoel het, is dat ons daarteen moet waak dat ʼn voortdurende gejaag na meer materiële besittings ons nie uiteindelik kelder nie.

Vir diegene wat wel bereid is om nou vir minder geld te trek en steeds aan te hou hard werk, mag hul dalk verbaas wees om uit te vind dat hul in Orania juis baie meer terug ontvang. Dit is nie vergesog dat ʼn mens hier meer werksbevrediging, gesinsvreugde, meer tyd, dalk self beter gesondheid (minder stres) en ʼn hoër lewenskwaliteit hier mag beleef nie. Laat ons nou nie Orania verromantiseer nie, maar laat ons ook aan die ander kant nie ʼn lewe met meer materiële besittings se waarde oorskat nie.

Buitendien is die opoffering om te leer om met minder besittings oor die weg te kom, maar jou gesin se geloof en kultuur te behou, dalk klein in vergelyking met iemand wat vir meer dinge trek, maar in die proses die laasgenoemde prysgee. Om met minder dinge oor die weg te kom, is in die geval dalk ʼn klein opoffering. Minder is in die geval dalk juis baie meer.

“My hart is in Orania, maar my gat is in die skuld…”

… hoor ek die geldige verskoning. Met ‘n magdom skuld is dit nie maklik om te verhuis na ‘n nuwe begin toe nie, dit geld sekerlik vir Perth, Vancouver, Hamilton en Orania. Vir die tipiese middelklasmens is verskuiwing na Orania dalk, van al die mense, die moeilikste. Die jongman met min verantwoordelikhede en sy sak op sy skouer skuif maklik, en pas maklik ook aan, maar beweeg soms net so maklik weer agter ander weivelde aan. Die welaf Afrikaner skuif ook makliker, omdat die kapitale basis waarvandaan hy kan vestig sterk genoeg is om die verskuiwing te kan buffer. Dit is egter die middelklas Afrikaner, die een met ‘n lening, ‘n oortrokke rekening, ‘n verband, ‘n tweede verband en ‘n voertuig op die bank se naam, wat die skuif die moeilikste kan maak. Ek waag dat Desember maar vir meeste middelklasmense ‘n lang maand is, mense wat eers teen einde Januarie weer iets in die bank inkry. Vir diegene is dit meermale die geval dat die salarisse, wat met hard-verdiende spesialisarbeid en sweet verdien word, maar net só aan die einde van die maand aan die onderskeie skuld-eisers elektronies oor betaal word. “Dit is maar die koste van die leefstyl.” Dan is daar al die versekeringe, sekerheidstelsels, mediesefondse en polisse wat elk ook sy pond vleis in die vorm van rande opeis.

My vroulief, Lianda, het die oulike gesegde, dat mens vir geld ook betaal. Mens betaal vir geld, mens betaal met jou tyd, jou arbeid, jou vernuf, dit is immers ‘n gegewe, want die arbeider is sy loon werd. Soms betaal mens egter met ander dinge ook vir hierdie geld. Mens betaal met jou veiligheid, met jou gemoedsrus, met jou gesinslewe, met jou gesondheid. Mens betaal vir geld deur ure en ure in die verkeer die sleurstroom van die lewe te trotseer. En dan verslaaf ons onsself aan die maandelikse elektroniese skuldeiser, wat die spanning van die leefstyl net verhoog en vergroot.

“Mens kan mos met veel minder oor die weg kom…” Probeer ek een van my professionele vriende oorreed. Maar dit voel vir hom na verlies. Ek probeer ‘n ander hoek. “Frans,” my negejarige seun… “het Saterdag alleen winkel toe gestap om koeldrank en brood te gaan koop, sommer met my beursie. Gereeld gaan hy en Layla sommer self swembad toe. Ek sien die kinders daagliks op fietse… skaatsplanke in die strate.” “Mens stap soms sommer in die aand van die kuierplek af huis toe… selfs meisies.” “My huis, het nie ‘n sleutel nie, kan nie sluit nie… en die deure bly sommer oop as ek met vakansie gaan, vir die hondjies.” Die veiligheidshoek werk, want ek sien hy begin somme maak. “Verder, en weet jy, dit is nogal belangrik… ons is Afrikaans, Afrikaners. Mens is heeldag tussen jou mense, miskien is dit een van die welkome redes vir die veiligheid, want Orania is ons mense.” “Hoe lank sal jy beplan om te emigreer? ‘n jaar? dalk twee?” “As jy nou daardie tyd en energie spandeer om te konsolideer, skuld af te los, te spaar en aan geleenthede binne Orania te werk, sal dit nie vir jou die moeite werd wees nie?” “Maar dan gaan ek dalk maar liewers Perth toe…” Ek slaan my oë op na die berge…

“Nou goed, as mens die geleentheid het om te emigreer, en dit realiseer so, is dit sekerlik ‘n moontlikheid, maar, en dit is ‘n groot maar, jy los jou mense hier, en jy gaan, jy of jou kinders en hul kinders gaan, assimileer en nie meer Boere wees nie. Ongeag jou goeie bedoelinge en wense, is die normale verloop van emigrasie, een van identiteitsprysgawe, ter wille van die nuwe en die andere. As jy heel gemaklik daarmee is, dan is dit sekerlik nou maar so, maar as jy wil meewerk aan die Boer-mense se oorlewing as volk, dan gaan jy hier moet kan bly.”

“Wat van die ankerdorpe?” “Ek dink die Afrikaner trek agter ekonomie aan, en die arbeid trek saam. Mens gaan dalk meer gekonsentreerd wees, maar ‘n gekonsentreerde minderheid, is steeds dít, ‘n minderheid en jy gaan moet veg vir elke stukkie kulturele ruimte, en jy gaan, ongelukkig, elke dag daardie ruimte, stukkie vir stukkie moet prysgee.”

“Nou wat sê jy, dat ons Orania toe moet trek?” Ek dink so oomblik aan ‘n diplomatieke antwoord, en sê uiteindelik doodeenvoudig: “Ja”

“Ja, julle moet Orania toe trek.”

Vir vele van ons was die skuif nie ‘n maklike een nie, maar ek sal geen oomblik anders besluit nie. Dit is die regte ding, dit is die lekker ding, dit is die gesonde ding, dit is die Boere ding. Trek is in ons gene, en trek, onder die vreemde vlag uit, trek sal ons weer moet, en díé keer moet ons trek, Orania toe.

“Maar hoe?”

Miskien ‘n twee-jaar plan, waaraan jy vandag kan begin werk. “Weet jy, doen dit, beplan daarvoor, werk daarvoor, kom kuier, kom soek geleenthede en die deure sal oopgaan. Waar daar ‘n wil is, is ‘n weg, en die weg na Orania, alhoewel nie altyd maklik nie, is meer as die moeite werd… want Orania is ons toekoms.”

Pieter Krige

“Julle klomp malles…”

Deur Pieter Krige

“Julle klomp malles wat só die woestyn inged……. het” hoor ek die woorde van die tipe oom wat tydens 1992 se volkstemming baie trots op sy NEE-stem was, en seker steeds is. Julle sien, die oom, met sy velhoed, kortbroek en dungerookte Kayser-pyp, was, en is sekerlik, steeds maar een van ons, een van my mense. Iemand wat in dieselfde kerkverband die Here aanbid, aan dieselfde en “regte” boerevereniging behoort, en vir die “regte” politieke party stem, of meermale nie stem nie. Die tipe oom wat van “Ou Kortbroek” en “De Klerk” praat met die pyn van verraad in sy oë; die tipe oom wat lekker stories oor die goeie ou dae van segregasie en apartheid kan vertel, van hoe dinge darem baie beter was. Die tipe oom wat jou dinge van “Strijdom” kan vertel wat jou hare sal laat ruis. Dit is soveel keer hierdie tipe ooms, wat Orania nie ‘n kans in die son gegun het nie, nie eens daaraan gedink het dat so iets ooit sal kan werk nie, en meer nog, ooit nodig sal wees nie. Dit is hierdie tipe oom wat nou hier, na bykans 30 jaar se bou en groei in Orania, kom draai… en die malles was toe slimmer as wat hy gedink het. Maar daar is iets wat die oom, hierdie tipe oom, eintlik nog bietjie pla, en dit is miskien meer as net een iets, eintlik twee:

  1. Wie gaan die gate grou waar die tipe tannie haar rose moet plant?
  2. Moet ons nou hierdie land, met bloed gekoop, aan ander oorgee, om op ‘n stukkie woestynland te gaan aansukkel?

U sien, Orania, is nie vir almal nie. Hiermee bedoel ek nie dat ons nie vir al die Afrikaners/Boere juis ‘n plek wil wees nie, dat diegene welkom hier moet wees en voel, dat ons ter wille van diegene se kinders se toekoms ook hier bou nie, nee, dit doen ons juis, dit dryf ons en inspireer ons. Maar Orania is nie vir almal nie, want daar is sekere dinge waarmee mense maar net nie kan breek nie. Vir sommige mense is Orania net té radikaal. Hierdie klomp malles wat in die woestyn kies om self in die karoo-son die pik te slaan en byl te swaai. Ek kyk na die blase op my sagte skrywershande van juis so ‘n bylswaaiery gister, blase wat vir die tipe oom liewer op ander se hande moet wees.

So om en by 1652, miskien enkele jare later, het die volk wat later as die Afrikaner naam sou kry, die feudalisme ingevoer, en sedertdien is dit part en deel van ons identiteit en kultuur. Vir bykans 400 jaar was die Afrikaner die baas, en die ander die werkers. Dit geld natuurlik nie vir almal nie, vir elke individu nie, maar oorkoepelend was dit maar die verloop van dinge. Natuurlik het ons koloniale heersers, met die ontdekking van die blink en skitter aan die Rand, nie meegehelp om hiermee te breek nie, maar dit versterk en nog meer bevestig en ons het lekker meegedoen.  

Wat hierdie tipe oom sukkel om te verstaan, sukkel om in te sien, is hoekom ons nou vandag hiermee moet breek, want dit werk dan al vir bykans 400 jaar, sien. Ek moet wel bely, dat ek lief vir die tipe oom is, dit is immers my mense, en ek verstaan hom goed, ken hom goed, maar hierdie tipe oom verstaan my nie baie goed nie, hy verstaan nie Orania regtig nie. Om dié rede dink selfs hierdie tipe ooms telkemale dat Orania maar net ‘n voortsetting is van die 400 jaar se feudalisme en nou die laaste bastion geword het van apartheid in die kleine. Maar Orania is nie een van hierdie twee dinge nie. Orania is radikale nuwe denke, en as ek sê nuut, dan bedoel ek eintlik die nuwe implementering van denke wat al sedert 1948, met die stigting van SABRA, vir die volk grootliks onverstaanbaar en ongewild was. “Die Afrikaner moet self-werksaam word en breek met ons verslawing aan ‘n onvolhoubare stelsel van vreemde arbeid, wat tot ons politieke, kulturele en ekonomiese vernietiging gaan lei.”

Hierdie tipe oom sal eerder droom van ‘n leier met ‘n bruin pak, wat die volk in oorlog sal kom lei om die land terug te vat, as wat hy moue sal oprol en op ‘n vreedsame en volhoubare manier aan ‘n toekoms bou. Orania is vir hierdie tipe oom net té anders.

“Maar Oom, as jy tien werkers het, en hulle het hul gesinne, dan gaan jy mos altyd elke liewe verkiesing verloor, gaan die skool, dorp, verenigings en selfs kerke mos die ander se taal en kultuur moet aanneem?” probeer ek ‘n ander hoek.

Ek sien so ‘n grepie hoop soos die oom my hoor, maar my moed breek soos ek hoor hoe die tannie hom vertel dat, sodra hul tuis is, Johannes; of David of Sipho of goeie ou Jakob, die stoor sal moet regpak voor die karavaan weer ingetrek word.

Miskien is ek te ongeduldig, dit is tog immers nie maklik om met 400 jaar van tradisie te breek nie… maar miskien is Orania nie vir die tipe oom en tannie bedoel nie, of miskien is hul nog net nie reg vir hierdie tipe radikale kopskuif nie.

Herdenkings moet toekomsgerig wees.

Op 16 Desember word orals in Suid-Afrika Geloftedag herdenk, maar dit is nie meer ʼn amptelike Afrikanerfeesdag soos in die verlede nie. Deesdae is dit meer as ooit ʼn bewustelike keuse teen die anti-Afrikaner tydsgees in om Geloftedag te vier en te volhard met Afrikaner wees. By party Geloftefeeste neem die bywoning toe, by ander is dit ʼn gesukkel om mense bymekaar te kry.

Of ʼn kultuurfees of geskiedenisherdenking wegkwyn of sterker word hang af van die gees en gesindheid waarmee dit gedoen word. As ʼn herdenking net ʼn ritueel is, en as dit gedoen word as ʼn soort sterwensbegeleiding van ʼn volk of ʼn tradisie, wetende dat jonger generasies geen belang daarin en geen begrip daarvoor het nie, dan sal minder en minder daarby betrokke wil wees. Ook enige herdenkings van iets wat eintlik onverdedigbaar is, of wat deur die tyd ingehaal is, sal na ʼn ruk doodloop.

Dit is belangrik om op te let wat en hoe jy iets herdenk. Dit moet relevant bly vir volgende generasies. Dat Geloftedag nog elke jaar, soos op 16 Desember 1838 aan God beloof, herdenk word, is reeds van betekenis. Daar is tye van moedeloosheid van ʼn volk, waar net die werklik oortuigde mense aangaan met die herdenking, en tye waar ʼn golf van nasionalisme groot massas meegesleur het, soos met die honderdjarige Gedenktrek van 1938, maar Geloftedag het in die 180 jaar van sy bestaan nog elke jaar plaasgevind.

In die oë van swart nasionaliste is Geloftedag die viering van wit verowering, maar dit rym nie met die feite nie. Geloftedag was ʼn Goddelike ingryping om die Afrikaner, wat in die binneland uitwissing in die gesig gestaar het, te bewaar en te bevestig. Dit het vir die Voortrekkers nie daaroor gegaan om die Zulu-volk uit te wis nie, hulle wou hulle stuk land in Natal hê en het daarvoor die onderhandelde prys betaal. Eers die verraad en wrede moorde op die Voortrekkers het tot die Slag van Bloedrivier met sy ernstige gevolge vir die Zulu’s en Dingaan gelei, maar die Zulu-volk het onder ʼn ander koning voortbestaan.

In Orania neem die bywoning van die Geloftefees jaar na jaar toe, ook die entoesiasme waarmee dit aangebied word. Dit geld ook vir geleenthede daar rondom, soos die perdekommando-gedenkrit, vertonings van Voortrekkerlewe en die maak en dra van Voortrekkerklere. Dalk is dit omdat Orania ʼn toekomsgerigte gees uitstraal en ʼn positiewe boodskap het.

Die positiewe en toekomsgerigte boodskap van die herdenking van Geloftedag is dit: ons volk was al in moeiliker omstandighede as nou, ons sal weer opstaan en ons is reeds besig daarmee. God het ons destyds uitgehelp en as ons onsself verootmoedig, kan Hy dit weer doen en vir ons vryheid en voorspoed gee.

Alles is nie verlore nie en daar is nooit ʼn einde van die geskiedenis nie. Daar is ook geen einde aan ʼn volk nie, behalwe as die volk self besluit om te wil ophou bestaan.