Wat van die Afrikanerjeug?

deur dr Louis Bothma

10 JUNIE 1980: 40 JAAR GELEDE.

(ONS IS GATVOL DAT HECTOR PIETERSON ELKE JAAR OP 16 JUNIE IN ONS EN ONS KINDERS SE KELE AFGEFORSEER WORD. DAAR IS ‘N ANDER KANT OOK).

Die ergste kaping is nie dié van die staat nie, maar dié van die geskiedenis. Kinders moet die volle verhaal van hierdie land se jeug leer as hulle die greep wil breek van gewetenlose politieke skurke wat hulle toekoms steel.

Ek het hierdie in 2008 geskryf, maar hoe meer onskuldige wit kinders gemarginaliseer word, hoe meer skreeu die onreg ten hemele. Daar kan geen sprake van bevryding wees as ‘n sekere deel van die geskiedenis (wat nie inpas by ‘n voorafopgestelde politieke agenda nie) gekriminaliseer en in skole verbied word.

Dinsdag 10 Junie 2008.
Die windjie is koud. By die wagpos loer ‘n swart soldaat vir my deur die ruite. Sy maat kom nader en stoot die hekke van 1 Suid-Afrikaanse Infanteriebataljon oop. Maar net nóg ‘n dag by One SAI, in Bloemfontein, in Suid-Afrika.

Die groepie wit mans, eenkant in ‘n hoekie van die basis, lyk eensaam in die wintergrou. Piet Terblanche, die oudste van die lot, stap my tegemoet: “Welkom. Ons is bly jy het gekom.”

Kobus Eloff, Francois Dercksen, Tony Op’t Hof, H.P. (Eights Pie) Ferreira… Ek skud hande op die ry af. ‘n Tweeling, Grant en Brent Abrahamse, wat spesiaal vir die geleentheid van die Kaap gekom het, stel hulself voor.

“Ekskuus, kan jy net weer jou naam sê?” vra ek ‘n kêrel wat ‘n oog verloor het. “Marco. Marco Caforio from Jo’burg,” sê hy en neem sy plek tussen die ander in.

Hulle is oorlewendes van 1 SAI se Alpha-kompanie, wat op 10 Junie 1980 SWAPO se Smokeshell-basis, diep in Angola, saam met kommandant Dippies Dippenaar van 61 Gemeganiseerde Brigade aangeval het. Hulle staan by ‘n gedenkteken met die name van hul gesneuwelde makkers: Hannes du Toit, Paul Kruger, Andrew Madden, Rob de Vito, Pip Warrener…

Dit was bloedig. Uit ‘n groep van 44 is 12 dood en 23 gewond. Luitenant Paul Louw was in bevel van daardie groep,” sê Cassie Schoeman, destyds kaptein Schoeman.

Die idee om die manne elke jaar op 10 Junie bymekaar te bring, het by die Abrahamse-tweeling ontstaan, vertel Piet Terblanche – ‘n gevreesde sersantmajoor in die dae van die “SAW & Seuns.” Hy verduidelik: “Die doel is om hulde aan ons makkers te bring en ‘n klein reünie te hou. Maar sekere ouens kry ook genesing deur hierdie dae. Party, soos Marco Caforio, was taai om te kom, want hulle kon nie die verlede opbring nie.”

Ons ry na ‘n gesellige kuierplek buite die stad en gaan sit eenkant. Die manne begin praat – eers huiwerig, maar dan maak hulle oop.

Francois Dercksen was gelukkig. Die oggend voor die aanval het een van die Ratels ‘n as gebreek. Hy moes sý Ratel – 9 Golf – vir daardie manne gee en self op Mulemba agterbly. ‘n Paar ure later het sewe van hulle in dié einste Ratel doodgebrand.

Die Ratels het dwarsdeur die doelwit gejaag. Party het dit nie agtergekom nie. En toe hulle omdraai, was hulle in ‘n mielieland – oop teikens vir SWAPO se swaarkaliber masjiengewere. Binne die eerste oomblikke is drie Ratels uitgeskiet. 9 Golf is reg van voor met ‘n 23-millimeter getref. ‘n Fosforgranaat het ontplof. Die Ratel het aan die brand geslaan.

Sewe manne kon nie uitkom nie. ‘n Paar, waaronder Marco Caforio, Rob de Vito, Nick Ogilvie en ene Van der Vyfer, het by die luike uitgespring. Rob de Vito is bo-op die Ratel doodgeskiet. Marco is platgeskiet. Hy en Van der Vyfer moes byna twee ure lank vir hulle lewens veg.

H.P. Ferreira was luitenant Louw se drywer. Hulle Ratel is van die kant af geskiet. Toe slaan die Ratel aan die brand. Twee manne, Gert Venter en Francois Laubscher, is dood. H.P. is deur die onderlyf met ‘n 14,5-millimeter – wat gewoonlik vir lugafweergebruik word – geskiet, en toe nóg vier skote met ‘n AK47.

“Toe ons hom optel, kon ons deur hom sien,” vertel Grant Abrahamse. Sy oë rek groot. Hy was die kanonnier van die “mediese Ratel.”
“Weet jy hoeveel operasies het hierdie man in sy lewe gehad?” vra Cassie. Hy vat H.P. vaderlik aan die skouer en sê: “ses-en-tagtig!”

“Eights Pie, maak oop jou hemp en wys vir die man hoe lyk jy.”

Ek wil nog sê dit is nie nodig nie, toe kyk ek in ‘n gat in H.P. se stuitjie waarin ek maklik my vuis kan druk. Voor, op sy maag langs, is die vreeslikste littekens. Ek dink op daardie oomblik onwillekeurig aan ‘n ou makker van 32 Bataljon, wat ‘n gat in sy arm het. Maar hierdie is veel erger…

“Daar was baie helde daardie dag. Manne soos Andrew McClean, wat met ‘n Bren eenvoudig op ‘n 23-millimeter masjiengeweernes afgestap en die bemanning die een na die ander doodgeskiet het. Daar is baie stories; ons kan die hele dag aangaan. Wat van dokter Heyman – ‘n dienspligtige soos ons – wat agt gewondes deurgehaal het?” vra Grant Abrahamse.

Kobus Eloff, ‘n kêrel wat min praat, was kommandant Dippenaar se drywer. Hulle het ‘n dubbele kaasmyn getrap. Generaal Constand Viljoen was ook in dié Ratel. Louis Harmse, die kompaniebevelvoerder, wat later tydens Operasie Protea gesneuwel het, kon die trane nie teëhou nie.

Ná die geveg is die voertuie boonop in ‘n hinderlaag gelok. “As die ters (terroriste) nét twee minute langer gewag het, kon hulle ons hele konvooi uitgehaal het,” vertel iemand.
Maar daar is nie nét fisieke skade aangerig nie – ook baie psigiese skade is opgedoen. Skade wat nooit bereken en verwerk is nie.

“When we finished the ops in Angola, me and my brother never stop talking about it. We spoke and we spoke and we spoke…” sê Grant. Hy raak hartseer. Hy vertel hoe Marco Caforio elke jaar op 10 Junie in die begraafplaas op Boksburg tussen die grafte van sy twee makkers, Andrew Madden en Rob de Vito, sit en huil het. Hy wou hulle terug hê, by hom. Sy huwelik was verby.

“Die meeste van ons is geskei, party meer as een keer. Ek is self geskei,” vertel Brent – die ander tweelingbroer. “Jy weet self ons mag nie oor hierdie dinge gepraat het nie. En ons wit mans wys nie swakheid nie. Ons verloor nooit die geveg nie.” Hy vertel hoe hy introspeksie gehou het; besef het hy moet verander – anders sou hy later heeltemal alleen wees.

“Nou stres ek nie meer nie,” sê Brent. En hy kon Marco Caforio gaan optel. Marco het gesê hy wil niks van hulle – van die army – weet nie. Maar sy vrou het hom uiteindelik drie jaar gelede oortuig om te kom.

“Hy het by 1 SAI se hek gestaan en huil. Hy het daardie hele naweek net gehuil. Maar nou is hy okay. Jy het mos self gesien?” sê-vra Brent en kyk na my.

Ek vertel hoe ek – in 1978 ‘n tweede luitenant – jare later my oud-bevelvoerder moes gaan help. Hy wou niemand naby hom hê nie, maar eintlik was dit ‘n noodkreet dat iemand moes kom.

Dit raak teveel vir Cassie Schoeman. Hy stap uit; wil nie hê ons moet sien hy huil nie.

“Dinge kom noú uit – 28 jaar té laat,” sê Francois Dercksen, ‘n man wat ook sý paadjie geloop het.

Piet Terblanche het in ‘n stadium besef hy het hulp nodig. Hy het met sy huisdokter gaan praat. “Ek sal dit stilhou,” het die dokter gesê. Piet was verontwaardig: “Dink jy ek is mal? Ek is nie mal nie man!”

Uiteindelik is hy na ‘n sielkundige verwys. Maar dit het niks gehelp nie.

“Die man het nie geweet waarvan hy praat nie, want hy was nie dáár nie. Toe wil hy vir my ‘n rekening stuur. Sal jy die garage betaal as hulle ‘n pap wiel moes regmaak en hy is nog steeds pap?” wou Piet by die sielkundige weet.

Cassie het intussen teruggekom. Die atmosfeer raak ontspanne. Hy vertel staaltjies van I SAI se bevelvoerder, oorlede “Oom Joep” Joubert. Hy het Lexington gerook, Black Label gedrink, en kon nie Engels praat nie. En sy hare was gesny soos Kobus Wiese sin. Ons skaterlag.

Skielik onderbreek Grant ons: “Skuus manne. Dit is 13:25. Die kontak het noú begin.”
‘n Paar oomblikke stilte.

Piet Terblanche vertel van die troepe wat altyd Maandae laat van pas af gekom het. Toe sê hy vir hulle: “Die man wat my ‘n verskoning kan gee wat ek nog nie gehoor het nie, sal ek eers straf en dan ‘n ekstra naweekpas gee. Ene Kolbe van Pietermaritzburg kom toe laat en verduidelik: “Sammajoor, toe ek vanoggend twee-uur op Pretoria-stasie staan, toe kom daar ‘n swartman met ‘n radio teen sy oor verby. Toe speel Die Stem van Suid-Afrika. En toe gaan staan ek op aandag en ek salueer, soos jy ons geleer het. En toe ry die trein vir my weg sammajoor…”

Die son sit laag. Ek groet. Grant stop my ‘n bottel rooiwyn in die hand, spesiaal gebottel: 10 June 1980 – Operation Smokeshell: WE WILL REMEMBER.

“Ons was nie Recces, of Parabats, of in 32 Bataljon nie. Alpha-kompanie van 1 SAI het nie die erkenning gekry soos julle nie. Party ouens het nou die dag eers hulle medaljes gekry – sommer deur die pos. Maar ons het ons kant vir Suid-Afrika gebring,” sê Brent toe hy my blad skud.

Die volgende paar dae kan ek aan niks anders as Operasie Smokeshell dink nie. En aan “Eights Pie,” Marco, Cassie, Piet… en die tweeling.

Vrydag 13 Junie 2008.
‘n Volblad “Boodskap op Nasionale Jeugdag” van premier Beatrix Marshoff van die Vrystaat, pryk in Volksblad.

Hierdie is die 32ste herdenking van die gebeure op 16 Junie 1976. Ons word weer herinner aan die opofferinge en heldemoed van ons jeug toe hulle in opstand gekom het teen die brutale stelsel wat as misdaad teen die mensdom beskou is…

Ek lees nie verder nie, want “Eights Pie,” Marco, Rob de Vito, Andrew Madden, Paul Kruger… is uitgesluit. Dit is net vir Hector Pieterson en maats. Politiek-korrek.

Wit seuns wat genadeloos gedissiplineer is, onder dwang uit die arbeidsmark, uit hulle vaderland geneem is, ‘n oorlog in ‘n ander land moes gaan veg – nie teen rubberkoeëls en traanrook nie, maar teen masjiengeweerkoeëls en fosfor – se opofferinge en heldemoed kwalifiseer nie.

Die wit jeug van 1976 bestaan nie vir die politici van die Nuwe Suid-Afrika nie. Hulle weet nie van Operasie Smokeshell nie, want hulle was nie dáár nie.

Ons het nie die verkiesing in 1994 gesteel, soos Robert Mugabe in 2008 in Zimbabwe nie. Suid-Afrika is nie vandag ‘n diktatuur, soos Kuba nie. Ons kan aanhou en aanhou vertel…

Die politici van die Nuwe Suid-Afrika se probleem lê diep: Hulle weet nie dat hulle nie weet nie.

Oom Paul en Black Lives Matter

deur dr Louis Bothma

Dis ‘n ou Engelse storie met ‘n hartseer einde

Oom Paul kan jou vertel.

Hy sit pyp in die mond met sy arm op die Groot Boek. Daarin staan: “Wat gewees het, dit sal daar weer wees; en wat gebeur het, dit sal weer gebeur, en daar is glad niks nuuts onder die son nie.”

So is dit dan ook met die ding van George Floyd, wat op die hakke van die Chinese Griep, uit Amerika hier aangewaai gekom en nou sommer die “nuwe normaal” geword het.

Wat is normaal in jou kop as jy “black lives matter” skree, maar jy gaan verf Paul Kruger se standbeeld rooi?

Ja, bid jou dit aan: Oom Paul is nou nie meer ‘n Boer nie, maar ‘n Rooibaadjie! Dit is hoe min ‘n mens in rooi oorpak van hierdie land se geskiedenis ken en verstaan.

Oom Paul was nie, soos Cyril Ramaphosa vandag, die president van Suid-Afrika nie, maar van die Zuid-Afrikaansche Republiek – ‘n taamlike groot verskil. In daardie hoedanigheid het Kruger sy republiek teen die grootste koloniale moondheid wat die moderne wêreld nog gesien het, beskerm. Toe die Britte sy republiek sommer so op hulle ou “Queen” se verjaardag in 1877 kom annekseer het, het hy dit nie as ‘n “nuwe normaal” aanvaar nie.

Die enigste ding in die lewe wat normaal is, is vryheid. Punt.

Dit het die Britse Rooibaadjies op die pynlike manier in 1881 by Majuba geleer. En so waar as vet, daar probeer die stinkryk Britse ikoon, Cecil John Rhodes, in 1896 die ZAR met sy private leër en sy lyfarts kaap. Hierop het Oom Paul vir Rhodes en sy dokter by Doornkop (naby Krugersdorp) ‘n klein sakuitgawetjie van Majuba gegee. Maar toe gaan haal hulle die hele Britse Ryk.

Ironies genoeg het die hefboom wat die Britte teen die Boere gebruik het, ook oor die water hier aangekom – die uitlanders. Vandag is hier miljoene, en hulle is nie almal engeltjies nie. Vra maar die polisie. Netso sal die ZARPS – Oom Paul se polisie – jou van Thomas Edgar kan vertel.

Hy was die nag van 18/19 Desember 1898 van ‘n kroeg af op pad huistoe. Toe slaan hy ‘n ander uitlander dat hy vir dood bly lê. Maar net nog ‘n aand in Johannesburg se agterstrate.

Vier ZARPS is ingeroep om Edgar, wat in sy huis in gevlug het, te arresteer. Toe hy nie die deur wou oopmaak nie, het hulle dit oopgeskop, waarop Edgar hulle met ‘n ysterbeslaande staaf aangeval het. In die proses is hy deur konstabel Jones (wat ironies genoeg nie ‘n Engelsman was nie) doodgeskiet. Jones is van moord aangekla.

Dit was net waarvoor Brittanje, die Engelse koerante en die uitlanders – georganiseer in die South African League – gewag het. ’n Paar duisend het Johannesburg op horings geneem en gou-gou was dit opgeblaas tot ‘n internasionale insident. Brittanje is gevra om te kom ingryp om sy onderdane se lewens in die ZAR teen wreedhede van die ZARPS te beskerm.

British lives matter.

Daarop het ‘n verwoestende oorlog gevolg wat nie net die ZAR nie, maar ook die OVS in puin gelê het. Die uiteinde was ‘n “nuwe normaal” waar die Kaap, Natal, Transvaal en Vrystaat – wittes én swartes – in ‘n eenheidstaat onder die Britse vlag opgegaan het. Dit was die eintlike agenda.

Nie net die uitlanders nie, maar ook swart mense wat in hul duisende bewapen en teen die Boere ingespan is, was op die ou einde die groot verloorders.

Toe die uitlanderarbeiders in 1907 staak, het Jan Smuts Britse imperiale troepe ingeroep om hulle tot onderdanigheid te skiet. Brittanje het nie ‘n woord gesê nie. Op hul beurt was swart mense wat aan die kant van die Britse oorwinnaars geveg het, tweedeklasburgers in dié konkoksie wat die Britte geskep het.

Black lives matter?

Dink weer voor julle Oom Paul en president Steyn bestorm. Die geskiedenis is ‘n bliksem. Dit kom altyd terug en byt jou aan die hakskeen.

Ns. Edgar se storie, die hele aanloop tot die Anglo-Boereoorlog (Tweede Vryheidsoorlog) en nog baie meer, word in die boek “Vat jou goed en trek Ferreira” uiteengesit.

Dr. Louis Bothma
Skrywer/Uitgewer
+2783 272 8734
bothmalj@mweb.co.za

Die menings van skrywers weerspieël nie noodwendig die mening van die Orania Beweging nie.

’n Operahuis vir Orania

deur Du Preez de Villiers

Die Latynse woord vir opera beteken werk. In die sin dat arbeid verrig is en resultate gelewer word. Dit is ook die meervoud van die woord, opus. Volgens die Oxford woordeboek is die woord opera die eerste keer in 1648 in Engeland gebruik om die taak, “composition in which poetry, dance and music are combined,” te beskryf. Dit was vier jaar voor Jan van Riebeeck aan die Kaap geland het.

Sedert die eerste uitvoering in 1598 in Florence, het opera vinnig regoor die Westerse wêreld versprei en ’n sleutel gedeelte van ons kultuur geword.

Die operastuk, L’Euridice, wat deur Jacopo Peri gekomponeer is, is die vroegste oorlewende opera. ’n Groot tragedie is dat sy eerste opera, Dafne, verlore geraak het – die verlies van hierdie kunsskat is betreurenswaardig. Dit behoort nooit weer te gebeur nie.

Opera saam met ’n simfonie-orkes kan beskou word as die mees gesofistikeerde uitvoerende kuns-uitvoerproduk van die Westerse beskawing. Dit word vandag regoor die wêreld uitgevoer en geniet.

Die kuns van opera lê in die vermoë om ’n boaardse atmosfeer te skep soos die Duitse komponis, Carl Maria von Weber met sy stuk Der Freischutz reggekry het. Richard Wagner het geen bekendstelling nodig nie en was deur von Weber geïnspireer. Hy was een van die mees rewolusionêre en omstrede komponiste in die geskiedenis. Hy het die konsep, “’n volledige kunsuitvoering”, ontwikkel waarin hy musiek, poësie en skilderkuns saamgevoeg het met ingewikkelde ‘leitmotifs’ en herhalende temas om die drama te versterk. Hy het onder andere die orkes meer prominent gemaak. Hy was ook bereid om bestaande musikale konvensies te oortreë soos in Der Fliegende Hollander, Tannhäuser en Lohengrin. In Die Meistersinger von Nürnberg, Der Ring des Nibelungen en Parsifal het hy ’n naatlose vloei van ’n eindelose melodie teweeggebring. Hy het ’n nuwe dimensie aan opera gegee.

Opera word steeds gemoderniseer en dit is vandag veral gewild onder opera- en klassieke komponiste om klankbane vir films te skryf. Wat wel belangrik is, is om die Westerse gehalte van opera en klassieke musiek te behou en dit kan slegs deur die adellikes van die Weste bereik word.

Jy kan baie van hierdie adellikes in Orania vind.

Hierdie dorp het klein en eenvoudig begin, maar het vandag geen bekendstelling nodig nie. Met die ontstaan van hierdie “omstrede” projek om bloot die Afrikanerkultuur te bewaar en te laat gedy is die norme van die Suid-Afrikaanse samelewing uitgedaag. Dit het noodwendig teenkanting ervaar en is met agterdog bejeën. Hierdie klimaat het egter die nuwe denkers en nuutskeppers verder aangespoor om amper iets bonatuurliks, as dit nie ’n wonderwerk is nie, in hierdie dorre Karoostreek te skep. Die inwoners het hard beplan en hard gewerk om ingewikkelde uitdagings te oorkom. Mettertyd is die wanklanke uitgestryk en ’n ritme is bereik wat hierdie pragtige projek nou uiteindelik in harmonie laat vloei. Die dramatiese groei en gewildheid van Orania onder Afrikaners in Suid-Afrika en regoor die wêreld, skep ’n warm, lekker gevoel in ons harte en prikkel ons emosies. Orania se overture was stadig en afgemete, maar nou is hulle besig om die eerste aria uit te voer. Daar is ongetwyfeld nog progressies, ontwikkelings, crescendos en wendings wat tot iets skouspelagtigs en luisterryk gaan opbou. Dit gaan sonder twyfel ’n uitvoering wees wat die wêreld gaan laat regop staan, hande klap en met ’n applous, “encore!, encore!” laat toejuig.

Soos sake nou lyk, word Westerse kuns al hoe meer in die groter Suid-Afrika uitgefasseer. Sodra Orania ’n groot stad word moet daar beslis ’n operahuis gebou word waar die Europese operas en klassieke komposisies bewaar en uitgevoer kan word en ’n sterk komponent van die inwoners se kultuur sal uitmaak. Die inwoners het soos dit hoort reeds ’n musiekgroep begin wat sterk groei en die gemeenskap tydens samekomste vermaak. Die fondament vir talentontwikkeling is reeds gelê en gereed om vir die opvolgers van Mimi Coertse, Marita Napier, Emma Renzi, Gé Korsten, Deon van der Walt, Zanne Stapelberg, Désirée Talbot, Cecilia Wessels en Elza van den Heever ’n tuiste te bied. Dit geld ook vir ons komponiste en ander uitvoerende kunstenaars.

Daar moet ook avant-garde Afrikaner-operas en klassieke stukke gekomponeer en uitgevoer word om die stryd en opwinding in ons verlede uit te beeld. Natuurlik gaan die grense van musiek verskuif word, want alhoewel Orania die geskiedenis eerbiedig en bewaar, pas hierdie gemeenskap die modernste metodes toe om uitdagings te oorkom, tred te hou met die hede en gereed te maak vir die toekoms. Dit sal noodwendig ook in hulle musiek weerspieël word.

Orania is vandag ’n toonbeeld van Westerse, Afrikaner-beskawing en hierdie gemeenskap is bestem om een van die veilige vestings, indien nie die enigste een nie, van die Westerse beskawing in Afrika te word.

Die menings van skrywers weerspieël nie noodwendig die mening van die Orania Beweging nie.

Orania: ’n Plek met baie monumente

deur James Kemp

Die Fortuner se GP-nommerplaat blink in die Karooson. Die oom en tannie stap stadig na die Inligtingskantoor – nie vanweë die ouderdom nie maar omdat alles eers bekyk word. Hulle groet die dame agter die toonbank vriendelik en vertel dat hulle van Pretoria af kom. “Garsfontein,” brei die oom uit en verduidelik dat hy twee jaar gelede afgetree het na 40 jaar se diens in die bankwese.

“Ons is eintlik oppad Jeffreysbaai toe maar my buurman het gesê ons moet eers hier stop,” verduidelik die oom. “Ons slaap by die hotel, daar by die Oewer,” gesels die oom verder. Die tannie is stil. Sy verkyk haar aan die koeksisters en ander plaaslik vervaardigde produkte in die winkel. Sy staan ’n ruk stil by ’n t-hemp wat haar aandag trek en dit lyk of sy seker maak dat sy reg lees: “Ons wil vry….wees.”

Die oom is baie bly om te hoor dat die toergids beskikbaar is. “Dankie, ons wil maar gou loer hoe lyk dit hier op julle dorp,” sê hy aan die toergids. Soos die drie van hulle na die Orania Beweging se toerbussie stap vra die oom of hier enige monumente in Orania is.

“’n Paar, Oom,” antwoord die toergids en knipoog.

Die toerbussie draai regs in Smaragstraat en stop oorkant Orania Veiligheidsdienste se kantoor.

“Hier is een,” sê die toergids en wys na die veiligheidskantoor. Die oom frons en ’n glimlag ontwikkel om die toergids se mondhoeke.

“Dit is ’n monument vir selfstandigheid. ’n Eie instelling wat na die gemeenskap se veiligheid omsien.”

Die oom knik maar aan sy gesig kan ’n mens sien dat sy definisie van ’n monument van die toergids s’n verskil.

By die sirkel draai die bussie links en weer regs by ’n volgende sirkel. Die toergids wys na die Bo-Karoo Opleidingsentrum wat langs die Orania CVO-skool geleë is.

“Daar is nog ’n monument, Oom.”

Die oom kyk die gebou fronsend aan.

“Daai gebou, Oom,” verduidelik die toergids, “is ’n monument vir selfstandige opleiding. ’n Plek waar ambagsmanne opgelei word, ’n kampus in wording waar studente eendag vry van politieke inmenging kan studeer.”

Soos hulle ry vertel die toergids hulle van die ontwikkeling van die dorp sedert 1991. Hoe Orania gekoop en ontwikkel is; die eerste winkel, gastehuis, skool, gemeente – die eerste restaurant en hoe daar later ander bygekom het. Hy vertel van die bierbrouers, kunstenaars, sakemanne, rekenmeesters, medici en ambagsmanne wat hier kom vestig het en hoe kinders wat hier in ’n beskeie ouerhuis grootgeword het vandag welvarende entrepreneurs is. Hy vertel van die toerismebedryf en hoe besig Orania oor naweke is. Van ’n dorp wat besig is om ’n Afrikanerstad te word en hoe besig die bouers in die gemeenskap is. Hy vertel van die ekonomiese geleenthede wat elke jaar meer word en hoe jong gesinne in Orania kom vestig en hier `n veilige en volhoubare bestaan voer. En hoe Orania as ’n monument gesien kan word van wat hardkoppige Afrikaners onder moeilike omstandighede in ’n halfwoestyngebied kan uitrig.

’n Rapsie meer as ’n uur later stop die bussie weer voor die Inligtingskantoor. Die toer is verby. Die oom bly ’n oomblik sit en draai dan na die toergids. “Julle het baie monumente hier maar daar is een wat jy vergeet het om my te wys,” sê hy terwyl sy regterhand aan sy ken krap.

Die toergids frons. “Ja, Oom?”

Die oom wys na twee mans van die Dorpskantoor wat besig is om `n sloot te grawe waar dienste aangelê word. “Daai ouens,” sê die oom terwyl dit die keer die toergids se beurt is om fronsend aan te kyk, “dis nou ’n monument.”

Die menings van skrywers weerspieël nie noodwendig die mening van die Orania Beweging nie.

Smagting na agting

Uit Voorgrond uitgawe 1 van 2020:

deur John Strydom

Ons beleef ’n vreemde fase in die mens se geskiedenis: dit word toenemend vir mense nodig of selfs dwingend om erken te word, om geag te word, om geprys te word. Waarskynlik het die internet en veral sosiale media ’n rol daarin te speel: dit word makliker en makliker om te sien hoeveel ryk, mooi en slim mense daar op aarde is, en hoe sleg ek daarmee vergelyk. Daar word maar selde gewys hoeveel dom, lelike of arm mense daar is, en nog minder hoeveel “gewone” mense. Kyk maar na watter dodelike of gevaarlike streke mense op kamera uithaal net ter wille van die “selfie” of video wat tog asseblief net “viraal moet gaan” op sosiale media.

As my waarneming en aanname korrek is beteken dit dat daar ’n vakuum bestaan wat nie ideale uitkomste tot gevolg het nie, en genadiglik ook dat dit dalk moontlik behoort te wees om die holte te vul en beter uitkomste te beding. Kom ons kyk na ’n paar scenario’s. Op die Kaapse vlakte kan so ’n toestand kinders moontlik aantrek tot bendelidmaatskap waar dikwels vereis word dat lede ’n mens moet beseer of selfs dood om behoorlik ingelyf te kan word. Hulle smagting na erkenning kan erge gevolge vir die aansoeker hê.

Dieselfde hunkering kan ’n kind aantrek na sport of kultuurbedrywighede om erken te word as “waardig”- in hierdie geval is die uitkoms meestal voordelig. In die meeste gevalle sal so ’n deelnemer deel wees van ’n groep of klub wat ’n geborgenheid en erkenning van “sibbe” sal beteken. ’n Mens kan verder kyk na maatskappye waar werknemers bedrywig is in spanverband en daarom “behoort aan” die grootste, beste of invloedrykste maatskappy in die stad, streek of kontinent.

Die mees basiese groep of “bende” is sekerlik die gesin. Ek hoef nie uit te brei oor die invloed van goeie of slegte gesinservarings nie: dit is oorbekend. Vir die meeste kinders is gesinsvriende en die skool die volgende groep, en weereens is die gevolge van boeliegedrag of aanvaarding oorbekend. En hier begin ons probleme in die RSA: met soveel kultuur- en selfs rassewrywing is dit verstaanbaar dat dit veral in skole ’n invloed sal hê.

Oorvereenvoudiging is gevaarlik maar ek wil waag om te sê dat dit voordelig kan wees om reeds vroeg te begin assosieer met ’n gesiene, eerlike, betroubare en voorspelbare groep. Ek hoop dat Afrikaners darem oor die algemeen beskou kan word as ’n hardwerkende, eerlike en gasvrye “bende” om aan te behoort, al is ons tans sterk onder aanslag. Meer nog, veral in kultuurdorpe soos Orania, word daarna gestreef om nie te isoleer nie, maar wel na sterk bande binne in die groep. Nie-lede word per ooreenkoms ordentlik behandel al ondersteun hulle nie ons poging nie.

Ek is van mening dat daar verdere verryking wag vir diegene wat die moeite doen om hulle talente uit te leef as lede van groepe (oftewel instellings) waar hulle talente geslyp kan word in groepsverband. Sport- en beroepsverenigings, asook vrywillige diensorganisasies bied veilige hawens vanwaar enkelinge kan ontwikkel en selfs uitstyg in sport, kultuur of beroep.

Kom ons bekyk ʼn paar voorbeelde. Atlete wat saamstaan kan geriewe en afrigting bekostig. Skole kan onderwysers, busse en geboue saam bekostig en benut. Stokperdjies kom tot hulle reg in groepsverband. Gemeenskapsbanke behoort aan lede en nie onverbonde beleggers nie. Instellings kan namens lede praat en doen, en dit is onder andere wat die Orania Beweging poog om reg te kry namens Afrikaners wat gekies het om te konsentreer in ’n gebied, en hulle eie arbeid te verrig. Ook om, in die woorde van ons vorige waarnemende bedryfshoof, ’n eie ekonomie te probeer skep. ’n Ekonomie wat beurtkrag, stakings, droogtes, boikotte en weghol inflasie probeer pypkan.

Wees van een ding seker: saam en as deel van ’n groep of instellings, sal dit makliker en sekerder wees mits ons getrou bly aan die Skepper van alle verskillende talente, groepe en denke.

Instellings bepaal instelling

deur Joost Strydom

“Die visie van ’n kultuur lê in die dinge wat sy hoofinstellings word, wat onthou word as die gebeure met die grootste impak, en wie as helde vereer word” – Joan D. Chittister.

Instellings

Sosiale samehorigheid en sosiale orde was vir Émile Durkheim, vader van die moderne sosiologie, ’n lewenswroeging. Hoe ondersoek ʼn mens die verdelende en verenigende aspekte van ’n kultuur of bevolking, om sosiale samehorigheid te bevorder of selfs te verseker?

Durkheim se teorie van funksionalisme kyk na beskawing met ’n arends-oog en interpreteer elke deel van ’n beskawing volgens die bydrae daarvan tot die stabiliteit van die geheel. Volgens hierdie teorie word ’n beskawing saamgestel deur sosiale instellings, elk wat ’n sekere behoefte in die samelewing bevredig en elk met ’n spesifieke stel gevolge. Alle instellings is dus interafhanklik.

’n Funksionele samelewing vereis instellings en waar daar gebreke is sal daar instellings ontstaan om die gapings te vul.

Sosioloë definieer sulke instellings in terme van familie, regering, ekonomie, media, opvoeding, en geloof. As ’n mens die teorie van funksionaliteit beter wil verstaan, is dit van groot belang om dít in gedagte te hou. Waar instellings in perfekte harmonie met hierdie sake handel, is orde produktiwiteit en stabiliteit die gevolg.

Die gegewe vir baie mense is dus: gesonde gesinne se kinders gaan na funksionerende skole, wat deur die staat met belastinggeld onderhou word en ’n stabiele ekonomie word onderhou deur sy instrumente en bied vir die volgende geslag voldoende  werksgeleenthede. Intussen is die onafhanklike en onbeïnvloede media ’n waghond wat balans help hou. Afrikaners kan die doeltreffendheid van enige van hierdie instrumente in ons huidige bestel in Suid-Afrika bevraagteken.

Gegewe die omstandighede raak baie mense toenemend aangetrokke tot ’n bestel waar ’n staat nie hierdie funksies vervul nie, maar die privaatsektor. Dus waar ’n instelling nie presteer nie moet ander geskep word om die harmonie te herstel.

Ons kan dus met sekerheid stel dat, vir ’n funksionele beskawing, instellings kritiek noodsaaklik is.

Instelling

’n Ondeurdagte lewensingesteldheid en blinde vertroue in die status quo, sonder om alternatiewe te oorweeg, sal nog waarlik die Afrikaner se einde beteken.

Die rampspoedige vertroue in die Nasionale Party om elke sosiale funksie denkbaar namens ons te hanteer, het moontlik tot ’n tipe ‘Afrikanerhulpeloosheid’ gelei toe die meeste van ons instellings (van ekonomiese subsidies en opvoeding tot werk en veiligheid) saam met die Nasionale Party (NP) in die niet verdwyn het. Die absolute vertroue in die NP is nou vervang met absolute wantroue in die regering van die dag. ’n Tipe apatiese tekort aan geesdrif vir enige projek wat Afrikaners sou kon bemagtig omdat die huidige regering dit tog “óf nie sal toelaat nie, óf dit ons sal ontneem” verlam baie Afrikaners.

Die bietjie mag wat Afrikaners behou het, primêr in die ekonomiese meganismes, gooi ons naarstiglik mee wal; ons probeer dit as ’n politieke gereedskapstuk gebruik. Reaksionêr boikot ons een onderneming na die ander wat, in lyn met die huidige politieke verloop, Afrikaners uitsluit en verneder. Boikotpolitiek kan net werk solank as wat die Afrikaner se glyende greep op die ekonomie nog nie gebreek het nie.

Eie-instellings

Eie-instellings is een van die Orania-plan se fundamentele beginsels. Geen wonder dat prof Carel Boshoff en andere net so goed soos Durkheim besef het wat die belang van die rol van instellings in ’n funksionerende en florerende samelewing is nie. Eie instellings is ’n bemagtigende gereedskapstuk, eerder as om ander te dwing om dinge in ons guns te swaai, skep ons in Orania die vermoë om onafhanklik na onsself om te sien. Ons babas, bejaardes, werksgeleenthede, ekonomie, kultuurbewaring ensovoorts is veilig in ons eie hande.

As ‘hoofinstellings’ dan ’n bepalende rol speel in kultuurvisie, beteken dit vir ons as Afrikaners dat die ‘eie’ net so belangrik is as die ‘instellings’. Die privaatsektor se meganismes om staatsfunksies wat agtergelaat word te vervang, beteken byvoorbeeld vir ons baie min indien dit met vreemde arbeid verrig word. In ander gevalle waar ons kultuur of geloof direk misken word, is die gevolg dieselfde.

Afrikaners het, alhoewel dit ’n wyle geneem het om ons ewewig te herwin na die gebeure in die vroeë 90s, dit reggekry om falende staatsfunksies stelselmatig te vervang met burgerregte-organisasies, belangenetwerke, taal-, kultuur- en geloofsinstellings.

Die sukses wat daarin ontsluit is, bewys eie-instellings is nie net nodig nie, maar veral op groot skaal moontlik.

Ingesteldheid

Die vloeibaarheid van die huidige politieke situasie rakende grond, korrupsie, en bevoegheid van staatsdienspersoneel om staatsfunksies uit te voer laat vrae in die lug hang. Vrae oor grense: wie is geregtig op watter grond? Belasting: wie is geregtig op wie se inkomste? Verantwoordbaarheid: wie se verantwoordelikheid is die funksies wat ons vantevore aan die staat toevertrou het? Op wie se arbeid en dienste is wie geregtig?

Konserwatiewe Afrikaners moet behoudend bly in ons identiteit, kultuur en geloof. Ons moet egter nie skroom om te breek met verouderde instellings nie. Eie instellings soos skole, kerke en maatskaplike hulp het ons leer breek met die hoofstroom, maar daar is nog baie potensiaal om ontgin te word.

Kom ons deel in die ambisieuse ingesteldheid van die eerste vryburgers, die eerste Voortrekkers en die burgers van die republieke.

Ingestel op instellings van ons eie.

Kom ons organiseer onself vry!

 

0
    0
    Jou Mandjie
    Jou mandjie is leegKeer terug na Winkel